حرمت عاشورا در ميان شيعيان آلبانيايي تباركوزوو


سيدحسين موسوي



آلباني تبارها يكي از اقوام شبه جزيره بالكان هستند كه عمدتا در ايالت كوزوو, واقع در جنوب غربي يوگسلاوي و كشور آلباني زندگي مي كنند. با فرا رسيدن ايام محرم, انبوهي از شيعيان آلباني با برگزاري مراسم سوگواري سالار شهيدان حسين بن علي (ع) به ماتم مي نشينند. اينان در حدود 20 درصد از جمعيت 4 ميليوني مسلمانان را تشكيل مي دهند كه در ايالت كوزوو و كشور آلباني سكونت دارند. شهر بويانواتس در 6 كيلومتري روستاي نسالسه با جمعيتي حدود 15 هزار نفر, در كنار بزرگراه بلگراد به اسكوپيه قرار گرفته و 30 درصد جمعيت آن را مسلمانان تشكيل مي دهند. منزل شخصي و كوچك شيخ آيت شعباني در اين شهر است. كتابخانه شخصي وي نيز مورد استفاده عموم قرار دارد. ديوارهاي اطاق كار شيخ پوشيده از پوسترهاي اسما الله و پنج تن آل عبا و عرفاي بزرگي است كه بعضا نسل شان به ايراني ها مي رسد.
مسجد شهر « بويانواتس » كه در دوران حكومت عثمانيان بنا گرديد و در زمان كمونيست ها تخريب شده و مدتهاست كه اجازه بازسازي آن را نمي دادند. اما با كوشش هاي فراوان در دوران سلطه كمونيسم , مسلمانان اقدام به بازسازي و
ترميم آن كردند. استقبال مردم از اين مسجد چشمگير است. زنان با حجاب اسلامي در كوچه و خيابان هاي شهر رفت و آمد مي كنند. تعداد قابل توجهي از منازل مردم به يكديگر راه دارد, لذا با يك نوع همبستگي داخلي در صورت بروز حوادث و مشكلات, يكديگر را ياري مي دهند. به هر حال, شيعيان در چند سال اخير به دنبال كسب معارف اسلامي در تدارك ايجاد تشكيلات منسجم هستند, تا بتوانند برخي انحرافات را از چهره واقعي اسلام بزدايند. با اينكه در ضعف اقتصادي شديد بسر مي برند, با اين حال درصدد شناخت بيشتر از سبك و سياق برگزاري مراسم محرم در ايران هستند.

عاشوراي نسالسه
روستاي نسالسه با جمعيتي قريب به 2 هزار نفر, كه خود را شيعه جعفري مي نامند, در 6 كيلومتري شهرستان بويانواتس واقع در جنوب شرقي كوزوو قرار دارد. مراسم عاشورا همه ساله در اين روستا به طور چشمگيري برگزار مي گردد. به طوري كه جمعي از اقشار مختلف روستاهاي اطراف و دوردست در تنها تكيه اين روستا گردهم مي آيند. بناي اين تكيه حدود 200 سال قدمت دارد و مساحت آن حدود 700 مترمربع مي باشد و در مالكيت خصوصي است در اين تكيه از 180 سال پيش تاكنون , 6 تن از عرفاي مورد احترام و منزلت مسلمانان مدفون هستند كه از اجداد و بزرگان همين نسل امروزي بوده اند. اين تكيه, محلي است كه مردم از اطراف و اكناف براي زيارت و دعا و اداي نذورات خود بدآنجا مي آيند. شيخ آيت شعباني, فردي مسن, از خانواده روحاني , سفيدپوش, خوش اخلاق, با نفوذ و مهمان نواز است و بسيار مورد احترام مردم مي باشد. وي به جمهوري اسلامي ايران و فرهنگ ايراني علاقمند و در منزل خود كتابخانه اي
تاسيس كرده كه عموم مردم از آن استفاده مي كنند و اتاق كار خود را مزين به تصاوير و خود را مزين به تصاوير و
اسامي پنج تن نموده است. روز عاشورا, مردم طبق رسوم گذشته, به همراه شيخ آيت و مسن ترين زن محل به زيارت قبور مدفونين در تكيه مي روند. براي آنان دعا مي خوانندو در كنار هر كدام از قبور شمع روشن مي كنند.
شيعيان اين مناطق در دهه نخست محرم روزه دارند. جهت حفظ حرمت روز عاشورا, قبل از اذان, افطار مي كنند و پس از اذان, نماز مغرب را بجا مي آورند و از صرف شيريني در اين ايام كاملا خودداري مي نمايند. تمام مسلمانان در آستانه
ورود به تكيه به خاك مي افتند, با احترام و دست به سينه, به بدون تكلف در كنار هم مي نشينند و به سخنان وي در
فضيلت ماه محرم گوش فرا مي دهند. سپس طبق سنت اسلامي, در تكيه, براي صرف شام به گرد ميزهاي غذا مي نشينند. ابتدا به كمك يكي از اهالي, دست هايشان را دركنار ميز غذا مي شويند و دعاهاي قبل از غذا توسط چند نفر
خوانده مي شود. آنگاه, از طرف بزرگترها, سه بار با آب و نمك افطار مي كنند. شب هنگام در پاي همين ميزهاي پايه كوتاه (متداول در بين ترك هاي مسلمان) با حلوا و فوليا (شام ) پذيرايي بعمل مي آيد. در ادامه نيز آشي به نام « عاشوره » كه از پختن گندم در شير بدست مي آيد, در بين شركت كنندگان توزيع مي شود. سپس نماز عشا را مي خوانند. پس از آن به اجراي اعمال عاشورا مي پردازند. بدين ترتيب كه جوان و پير, كوچك و بزرگ به طور منظم گردهم مي آيند و به گفتن اذكار متداول در بين دراويش مشغول مي شوند. در بخش هايي از برنامه, طبل زنان , اشعاري از اوضاع و وقايع كربلا مي خوانند و در بين اين اشعار فرياد « يا حسين يا امام » سر مي دهند. اين مراسم تا اذان صبح با توسل به دوازده امام خاتمه مي پذيرد. شايان ذكر است كه هدايت امور اين مجالس و مرثيه خواني آن را تحصيل كرده هاي دانشگاهي بعهده دارند. همچنين بانوان نيز به سهم خود در تهيه و تدارك اين مراسم شريك هستند.