فلسفه سياسي و انديشه سياسي

اشاره

    انديشه سياسي جداي از كاربرد عملي آن تا پيش از دوران يونان باستان كم و بيش شكل نگرفته بود. از آن دوران به اين سو، انديشه سياسي بخش بزرگي از دستگاه فكري فيلسوفان يوناني را به خود اختصاص داد، تا جايي كه فيلسوف بزرگ دوران باستان، افلاطون، مهمترين كتاب خود «پوليتيا» را درباره اين موضوع به نگارش در‌آورد. پس از او، ارسط با بخش‌بندي فلسفه به نظري، عملي و هنر و نگارش كتاب سياست، انديشه سياسي را در زير فلسفه عملي قرار داد. اين بخش‌بندي پس از ارسطو در ميان پيروانش پذيرفته شد، ولي در خوانشي كه از فلسفه يوناني در جهان اسلام و به ويژه ايران، انجام شد، اين بخش از فلسفه بسيار كم رنگ و چه بسا به دست فراموشي سپرده شد. به هر رو، انديشه سياسي از ديرباز بستر دو دسته از پرسشها و پاسخ‌ها بوده است. (1) نخست اينكه، چگونگي به وجود آمدن يك حكومت، چرايي پيروي مردمان از آن و كاركردهاي حكومت را تبيين مي‌كرد. (2) ديگر آنكه، هدف‌گذاري حكومت و سازمان دهي آن براي دستيابي به اين هدف‌ها چگونه بايد باشد. گرچه در گذر زمان پرداختن به اين دو دسته از  موضوع‌ها نزد انديشمندان به طور كامل جدا نبود. .ولي آنان كم و بيش ديدگاههاي خود را درباره اين دو دسته بيان كرده‌اند. از سوي ديگر، نويسندگان تاريخ انديشه سياسي بر اين باور هستند كه هستي پذيري انديشه سياسي مردن با ماكياولي آغاز شد. از دوران نوزايي در غرب تاكنون، هر يك از رشته‌هاي علم جديد و به پيروي از آنان علم سياست كوشيدند تا راه خود را هر چه بيشتر از فلسفه جدا كنند. اين رشته‌هاي علمي با گزينش روشهاي نوين و طرح پرسش‌هاي تازه انبوهي از آموزه‌ها و انديشه‌ها را براي خود به ارمغان آوردند. علم سياست كه آميزه‌‌اي از ديدگاههاي نظري و روشهاي تجربي بود، با گذر زمان و پژوهش‌هاي بيشتر، كم كم راه خود را از فلسفه عملي جدا كرد. از سوي ديگر پرسش‌ از بنياد‌گذاري علوم اجتماعي و انساني نيز به ميان آمد و سر انديشه‌هاي متافيزيكي اين علوم هم به نقد كشيده شد. سرانجام، با سربر‌آوردن جنبش پوزيتيويسم پيرامون علم شناسي و رشد شناخت علمي، فسلفه علم نيز رونق و رواج پيدا كرد و در اين ميان برخي به اين باور رسيدند كه با پيشرفت علم و فلسفه تحليلي جايي براي برخي آموزه‌ها كه رنگ و بويي متافيزيكي دارند، همچون اراده عمومي روسو، باقي نمانده است. اما بسياري از انديشمندان مي‌پندارند كه، جداي از تبيين‌هايي درباره كاركرد دولت‌ها و … (كه برآمده از داده‌هايي عيني هستند)، هنوز گروه ديگري از پرسش‌‌ها و پاسخ‌‌ها وجود دارند. اين انديشه‌‌ها كه مي‌توان آن را گونه‌اي نگره سياسي يا فلسفه سياسي ناميد، همچنان به فلسفه عملي تعلق دارند. براي نمونه، هدف‌گذاري و هدف گزيني يك دولت و گزينش ساختار سياسي مناسب براي دستيابي به اين هدف‌ها نيازمند به نگره‌پردازي است. گرچه علم سياست كنوني كوشيده است تا درباره بنيان‌هاي خويش و بسياري از پرسش‌هاي نو پژوهش كند و چه بسا داده‌هاي خود را از نگره‌ها گرانبار سازد و اين خود سبب درهم تنيدگي بيشتر دستاوردهاي علمي با سر انديشه‌هاي فلسفي شده است، ولي، هنوز هم انديشيدن دستگاه‌مند درباره هدف‌هاي دولتها صورتي از فلسفه عملي به‌شمار مي‌آيد. فلسفه عملي‌اي كه به دولت مرتبط مي‌شود، و در زمانه نو نياز به آن همانقدر است كه پيش از اين بود؛ و چه بسا بيشتر هم باشد. در پايان بد نيست ياد‌آور شوم، اين روزها سخن از پايان تاريخ كم و بيش به اين معنا است كه ساختار سياسي كنوني ليبرال دموكراسي در غرب جاي چنداني براي نگره‌پردازي بيشتر باقي نگذاشته است. با اين همه موضوع براي بحث باز است. همچون گذشته در سطر نخست نام سايت‌هايي كه به فلسفه و انديشه سياسي اختصاص دارند، آورده شده است و سطر دوم نشاني اينترنتي آنان:

1-      سايت‌هاي راهنما و مرجع

Filosofia Politica

http:// Igxsever. Uniba. It/ Iei/ filpole/ homefpe. Htm.  

يك سايت راهنما كه داراي 10 بخش مي‌باشد. در هر بخش شمار زيادي پيوند به سايت‌هايي كه در زمينه فلسفه و انديشه سياسي و برخي علم سياست هستند ارائه مي‌شود. همچنين مي‌توانيد با تغيير نام ورق وب پاياني سايت، يعني واژه به واژه نشاني اينترنتي سايت‌هاي فيلسوفان سياسي را در 14 كشور مختلف بيابيد. اين فهرست كه بر اساس زبان انديشمندان 14 عنوان دارد، كامل‌ترين سايت راهنما به سايت‌هاي شخصي فيلسوفان سياسي در اينترنت مي‌باشد.

The keele guide to political thought and ideology on the internet

http: // www. Keele. Ac/ uk/ depts/ spire

    يك سايت راهنما در اينجا معرفي مي‌شود كه بسيار گسترده و فراگير به انديشه‌هاي سياسي پرداخته است. برخي از پيوندهاي ارائه شده به سايتهايي است كه مفهوم‌هاي كليدي انديشه سياسي را نقد و بررسي مي‌كنند.

Pholitical philosophy/ political theory

http: //www. Library. Ubc. Ca/ poli/ polindex. html

    همچون سايت‌هاي پيشين يك راهنما به فلسفه سياسي و انديشه سياسي اينترنت مي‌باشد. البته در اين راهنما تأكيد بيشتر بر روي نگرش فلسفي به سياست و فلسفه سياسي است.

Pholitical Science resources

http: // www. Psr. Keele. ac. Uk/ psr. htm

    يك راهنماي خوب به علم سياست كه داراي فهرستي با 14 عنوان است. با كليك بر روي هر يك از اين عنوانها مي‌توانيد به ورق وب فرعي آنها وارد شويد. در هر بخش فرعي پيوندهاي زيادي را به سايتهاي ديگر مي‌يابيد.

Political Philisophy Resources

http: // www. Artsci. Isu. edu/ poli/ resources/ resources. html

    يك راهنما به فلسفه و انديشه سياسي كه در دانشگاه لوئيزيانا آماده شده است.

WCSU List: Political Science Internet Resources

http: // vax. Wcsu. Edu/ socialssci/ polscres. htm

اين نشاني اينترنتي به يك سايت راهنما تعلق دارد كه به طور كلي در زمينه علوم سياسي است. در بخشي از آن به فلسفه و انديشه سياسي هم مي‌پردازد.

2ـ سايتها موضوعي

Liberty Haven

http: // www. Liberty haven. Com/

اين سايت يكي از كامل‌ترين و بهترين سايتها درباره انديشه ليبرال دموكراسي است. بيش از 10 بخش گوناگون دارد. دراين بخشها افزون بر 5000 هزار كتاب، جستار و مقاله گوناگون به چشم مي‌خورد. بسياري از اين نوشته‌ها فلسفي هستند. كاربران مي‌توانند از امكانات عضو شدن در اين سايت و رايانامه ( = اي‌يل) رايگان آن نيز بهره‌ ببرند.

Liberty and Law

http: // www. Liberty and law. Org/

    رويارويي آزادي فردي و قانون كه برپادارنده عدالت اجتماعي در كنار اين آزادي فردي است، همواره يكي از پرسشهاي بنيادين انديشه سياسي مي‌باشد. در اين سايت متنهاي تحليلي و دقيقي در نقد و بررسي اين رويارويي و ساختار و نقش دولت از اين ديدگاه ارائه مي‌شود.

The Maoist Documentation Progect

http: // www. Maoism. Org/

    يكي از بهترين و كامل‌ترين سايتهايي است كه تاكنون درباره انديشه‌هاي مائو، ماركس و لنين راه‌اندازي شده است. سايت داراي 3 بخش اصلي و ند بخش فرعي مي‌باشد. هر يك از اين رهبران چپ‌گرا در يك بخش اصلي معرفي مي‌شوند. بسياري از نوشته‌ها و گفته‌هاي اينان به همراه رهبران و جانشينان آنان در كشورهاي چين و شوروي سابق در بايگاني اين سايت آورده شده است. روي هم رفته كساني كه مايل به شناخت خوب و دقيق از انديشه‌هاي چپ (و ساختار دولتهاي تك حزبي چپ‌گرا) در پيوستاري كامل را خواستار هستند، مي‌توانند از اين سايت به عنوان يك مرجع بسيار پرمحتوا بهره ببرند.

@ infoshop. Org

http: // www. Infoshop. Org/

    اين نشاني اينترنتي متعلق به يك شبكه اطلاع‌رساني بزرگ است كه ساختاري همانند يك سايت راهنما دارد. موضوع اصلي آن انديشه‌هاي آنارشيستي (= بي‌سالارانه) است كه به همراه آن نوشته‌هايي در نقد ليبرال دموكراسي و بويژه ديدگاه اقتصادي آن يعني سرمايه‌داري، ارائه مي‌كند. ورق وب اصلي سايت بزرگ بوده و فهرست پيوندها كمي پايين‌تر – از شرح چكيده درباره سايت – آورده شده است.

Anarchy Archives

http: // dwardmac. Pitzer. Edu/ index. html

        يكي از مهمترين سايت براي معرفي انديشه‌هاي آنارشيستي (= بي‌سالارانه) است. اين سايت داراي بخشهاي گوناگون مي‌باشد. كم و بيش همه برجستگان اين انديشه همچون باكونين، پرودن و … در اين سايت معرفي شده‌اند و نوشته‌هاي بسيار زيادي از آنان به خوانندگان ارائه مي‌شود.

Anarchist Propaganda Archives

http: // www. Cat. Org. au/ aprop/

    يك بايگاني كامل از مقاله‌هاي خوب درباره تبليغات آنارشيستي ( = بي‌سالارانه) در قلمرو انديشه سياسي است. سايت داراي 5 بخش است كه در بخش نمايه آن مي‌توانيد به مقاله‌هاي گوناگوني دست پيدا كنيد.

Critiques of Libertarinism

http: // word. Std. Com/ ~ mhuben/ index. html

    اين سايت پيوندهاي پرشماري به مقاله‌هايي دارد كه در نقد انديشه‌هاي آزادي خواهانه نوشته شده‌اند.

“ A Rational Life "

http: // perspicuity. Net/

    پيوند فرد با جامعه از نكته‌هاي بسيار مهم در انديشه‌هاي فلسفي، سياسي و جامعه‌شناسانه است. در بخشهاي اين سايت مقاله‌هاي كوتاه و بلند بسياري در اين زمينه و همچنين بسياري از مفهومهاي سياسي و اجتماعي از نگاهي فلسفي مي‌توانيد بيابيد. بخشي از سايت مانند يك دانشنامه مي‌باشد. پيوندهايي به چند سايت همانند نيز ارائه شده است.

What Is Government?

http: // www. Geocities. Com/ humanitie sprog/

    نگاهي فلسفي و نظري به مفهوم حكومت موضوع اصلي اين سايت است. روي هم رفته 5 بخش دارد. بخش مقاله‌هاي آن خواندني مي‌باشد.

‍Philosophy and Civil Society

http: // www. Civsoc. Com/ index. htm

    سنجش و بررسي فلسفي جامعه مدني در كشورهاي ليبرال دموكراسي موضوع اصلي اين سايت است. دارنده اين سايت يكي از نويسندگاني است كه با نگاهي پسا مدرن انديشه ليبرال دموكراسي را به نقد مي‌كشد. يك كتاب و چندين مقاله به قلم او در دسترس كاربران قرار داده شده است.

ON TO RESTORTION !

http: // jkalb. Freeshell. Org/

    اين نشان اينترنتي نيز متعلق به ناقدان ليبرال دموكراسي است. نويسندگان مقاله‌هاي اين سابت بازگشت به سنت انديشه‌هاي سياسي يونان، روم و عبراني را به منزله جايگزين تمامت خواهي و فر‌اگيري انديشه ليبرال دموكراسي پيشنهاد مي‌كنند. به هر رو، خواندن نوشته‌هاي اين سايت در نوع خود جالب است. شماري پيوند نيز به نوشته‌هاي از اين دست ارائه مي‌شود.

Liberty and Democracy

http: // www. Serendipity. Li/ index. html

     نوشته ورق وب اصلي ساختاري روايت‌گونه از ساختار دولت آمريكا بر بنياد انديشه‌هاي سياسي نگره‌پردازان انديشه‌هاي ليبرال دارد. در جاي جاي درون اين سايت پيوند به نوشته‌هايي در سايت‌هاي ديگر ارائه مي‌شود كه در تأييد و همراهي با ديدگاه طرح شده مي‌باشند. روي هم رفته ديدگاه اصلي نويسندگان مطالب سايت پذيرش ليبراليسم است (چرا كه در اينجا انديشه‌هايي كسي چون جان استوارت ميل ستايش مي‌شود)، اما نقدي تند و گزنده بر رفتار سياست‌بازان و سياستمداران، بويژه دولتمردان، در آمريكا دارند.

Socilalism

http: // www. The – world. Org/ socialism/

    اين سايت متعلق به انديشه‌هاي سوسياليستي است. سايتي بسيار جالب براي آشنايي و مطالعه گرايش‌هاي گوناگون اين انديشه‌ها همچون ماركسيسم، لنينيسم و … مي‌باشد.

Politicalthought. Com

Com/ http: // www. Politicalthought.

    اين سايت داراي 4 ستون در ورق وب اصلي خود مي‌باشد. ستون نخست (در سمت چپ) به معرفي منبع‌ها و سايت‌هاي همانند مي‌پردازد. سه ستون ديگر نوشته‌هاي گوناگوني را ارائه مي‌كنند كه شماري از آنها تحليلي و پرمايه و شماري نيز تنها خبري و ژورناليستي هستند. روي هم رفته، نوشته‌هاي پرشماري در اين سايت در دسترس كاربران قرار داده شده است.

The American Political Science Association Online (apsanet)

http: // www. apsanet. Org/

    سرشناس‌ترين انجمن علوم سياسي در جهان كه در كشور آمريكا قرار دارد. اين نهاد علمي داراي بيش از 14000 هزار عضو از 70 كشور جهان مي‌باشد. اين سايت بخش‌هاي گوناگون و پرمحتوايي دارد كه در يك فهرست موضوعي در 5 رديف آورده شده‌اند.

School of Cooperative Individualism

http: // www. cooperativeindividualism. Org/

    مركزي پژوهشي كه درباره انديشه فرد‌گرايي مطالعه مي‌كند بخش‌هاي گوناگوني دارد. در ورق وب اصلي، آخرين كتاب‌هايي كه در اين موضوع نوشته شده‌اند معرفي مي‌شوند.

The socialism Web Site

http: // home. Vicnet. Net. Au/ ~ dmcm/

    اين سايت درباره ديدگاههاي سوسياليسم و رويارويي و سنجش آن، بويژه از جنبه اقتصادي با كاپيتاليسم است. چندين بخش دارد. در پايين ورق وب اصلي پيوندهايي به سايت‌هاي همانند ارائه كرده است.

The Philosophy of Government

http: // www. tysknews. Com/ index. htmi

    گرچه اين سايت داراي فهرست نمي‌باشد، ولي ساختاري بسيار نزديك به يك سايت راهنما دارد. موضوع اصلي اين سايت نگاهي فلسفي به ساختار دولت مي‌باشد. ديدگاههاي گوناگوني همچون سوسياليسم، ليبرال دموكراسي و … را در نوشته‌هاي معرفي شده در اين سايت مي‌توانيد بيابيد.

The Jon Elster Page

http: // www. geocities. Com/ hmelberg/ elster/

    اين نشاني اينترنتي متعلق به انديشمند سياسي جان الستر است. كتاب‌ها، مقاله‌ها و نوشته‌هاي ديگر درباره او در بخش‌هاي گوناگون سايت معرفي مي‌شوند. بسياري از اين نوشته‌ها به طور كامل در درسترس كاربران قرار دارد.