جوان در انديشه ي استاد مطهري

دكتر علي كاشاني

مجموع دوران زندگي بشر در سه مرحله خلاصه مي شود : كودكي ، جواني ، پيري . ايام جواني رسيدن به مرتفع ترين و عالي ترين منازل زندگي است . در ديدگاه جوانان مناظر زيبا و چشم اندازهاي دل پسند ، بسيار است ، روح بلند جوانان لبريز از آمال و آرزو و سرشار از عشق و اميد است . از سويي ديگر يكي از بزرگ ترين سرمايه هاي هر كشور نيروي انساني آن است و مهمترين نيروي انساني هر كشور را در نسل جوان آن كشور مي توان يافت . قدرت و نيروي جواني است كه ني تواند بر مشكلات زندگي فايق آيد و راه هاي سخت را آسان كند .

آيين مقدس اسلام ، يكي از نعمت هاي بزرگ الهي و از سرمايه هاي بزرگ سعادت در زندگي بشر را « جواني » مي داند . در اين باره حضرت علي (ع) مي فرمايد :

« دو چيز است كه مردم قدر و قيمت آنها را نمي شناسند ، مگر زماني كه آن دو را از دست داده باشند ، يكي جواني و ديگري تندرستي است . ‌»

علامه شهيد استاد مرتضي مطهري يكي از موفق ترين انديشمندان اسلامي بود كه با روحيات و نيازهاي روحي و فكري جوانان آشنا بود . و چون زبان نسل جوان را مي دانست و مي فهميد ، پيام اين نسل را مي شنيد و متناسب با نيازهاي جوانان به موقع و به جا به وسيله ي آثار ارزشمندش با آنان ارتباط ايجاد مي كرد .

استاد مطهري با اشاره به اين سخن آموزنده حضرت علي (ع) كه مي فرمايد : « اگر ذهن جوانان ما با مطالب حق پر نشود ، با مطالب ناحق پر خواهد شد . » تمام سعي و كوشش خود را نمود تا جوانان را باحقايق اسلام آشنا سازد .

تعريف جوان

استاد مطهري جوان را به دو صورت تعريف مي كند : تعريف اول اين كه جوان شخصيتي است داراي سن خاص و حالات روحي و رواني و نيازهاي مخصوص . و تعريف دوم ايشان از جوان اين است كه جوان كسي است كه به خاطر تحصيلات و سواد و آشنايي اش با انديشه هاي جديد ، داراي فكر نو و سؤالات تازه است و حاضر نيست مانند جوانان نسل گذشته بدون دليل عقلي و منطقي همه چيز را بپذيرد . به عبارت ديگر ، جوانان امروز چشم و گوششان بيشتر باز شده است و به همين دليل است كه رهبري ، ازشاد و هدايت جوانان امروز به مراتب مشكل تر از نسل جوان كذشته است . استاد مطهري معتقد بود كه اگر براي هدايت و رهبري نسل جوان امروزي فكر اساسي نشود ، آينده جامعه ايران به طور كلي از دست خواهد رفت .

برخورد با نسل جوان

از مسائل مهم رهبري ديني نسل جوان ، نحوه برخورد افراد با نسل جوان است . برخورد بزرگترها بايد با نسل جوان بر اساس واقع بيني ، منطق و استدلال باشد . زيرا اگر به سؤالات و احساسات پاك نسل جوان پاسخ منطقي و درست داده نشود موجب سرخوردگي و نااميدي و نهايتا – طغيان نسل جوان خواهد شد .

متأسفانه امروزه آن چنان كه بايد و شايسته است با مسائل و مشكلات نسل جوان به طور دلسوزانه و منطقي برخورد نشده است . و استاد مطهري از اين برخورد غلط با جوانان بسيار ناراحت بود و مي گفت : روشي كه ما (روحانيان و مربيان ديني) در مقابل نسل جوان در پيش گرفته ايم همان روش دهان كجي ، انتقاد و سرزنش نسل جوان مي باشد كه اين شيوه درست نيست . اگر بدون احترام گذاشتن به نسل جوان بخواهيم نسبت به مسائل و احساسات پاك جوانان بي تفاوت باشيم ، محال است كه بتوانيم جلوي انحرافات ديني و اخلاقي نسل آينده جوان را بگيريم . رهبران فكري جامعه ايران اگر خواهان هدايت و ارشاد و رهبري نسل جوان باشند چاره اي جز اين ندارند كه از نزديك با درد و رنج جوانان آشنا شوند و با زبان و منطق آشنا گردند . امّا افسوس كه پيش از آن كه ما فكري به حال اين نسل سازنده كنيم ، دشمنان دين ما درد اين نسل را يافتند و دوايي مسموم به آنان دادند .

استاد مطهري فعاليت هاي يزرگان دين را در زمينه ي رهبري و هدايت نسل جوان كافي نمي داند و مي فرمايد :

ما به قدر كافي در زمينه هاي مختلف اسلامي ، كتاب به زبان روز عرضه نكرده ايم . اگر ما به قدر كافي آب زلال و گوارا به انسان جوان مي داديم نسل جوان به سراغ آب هاي آلوده (گناهان) نمي رفتند . پس راه مقابله و مبارزه با انحراف نسل جوان اين است كه مكتب اسلام را در همه زمينه ها با زبان روز به طور صحيح عرضه كنيم . استاد مطهري به عنوان يك شخصيت روحاني و حوزه اي مي گويد بايد روحانيون بزرگ ما كارهاي علمي و فكري خود را ده برابر كنند تا بتوانند پاسخگوي نسل جوان امروز باشند . استاد مطهري در هشدار به طبقه روحانيت در حوزه مي گويد : بقا و دوام روحانيت و اسلام به اين است كه روحانيت دين به انتظارات نسل امروزي توجه كنند چون انتظازات نسل گذشته تفاوت اساسي دارد . استاد مطهري برخلاف كساني كه نسل جوان را يك نسل خام و احساسي و غيرپخته مي داند معتقد است كه بر عكس نسل جوان نسلي لجوج نيست ، بلكه آمادگي زيادي براي دريافت حقايق ديني دارد .

الگوي عملي نسل جوان

نسل جوان ميزان تبعيت و تأثير پذيرش از ديگران بسيار بالاست در نتيجه نسل جوان احتياج به الگوي مناسب دارد . و اين الگو اگر اهل عمل باشد يعني بيش از آنچه كه حرف مي زند خود عمل مي كند ، مي تواند رهبري نسل جوان را به عهده بگيرد . استاد مطهري مي گويد :

اگر نسل جوان ما بين گفتار و كردار رهبران ديني تضادي ببيند ، نمي تواند به انديشه و فكر آنان اعتماد كند و از آنان پيروي نمايد . پس بايد براي هدايت و رهبري نسل جوان گام هاي نظري و عملي برداريم تا بتوانيم نسل جوان را با مسائل ديني آشنا سازيم .