درد، تجربه اي به قدمت بشر

مترجم : آرش فرهودي

بدون ترديد همه ما در زندگي خود بارها با بيماري هاي گوناگون دست و پنجه نرم كرده ايم. آنچه در تمام اين موارد مشترك بوده تجربه حس ناخوشايندي به نام درد است احساس درد تجربه‌اي جهاني است و تمام مردم روي زمين از اين نظر يكسان هستند. به دليل اهميت اين موضوع دانشمندان علوم پزشكي در دهه اخير توجه خاصي به شناسايي ماهيت و چگونگي بروز درد مبذول داشته اند. در نتيجه اين تحقيقات مشخص شده كه ميزان احساس درد و چگونگي پاسخ به آن تا حد زيادي به وضعيت جسمي، روحي و فرهنگي افراد بستگي دارد. مواجهه قبلي اشخاص با درد نيز در چگونگي احساس آن مؤثر است . اگر چه درد در بسياري از موارد نشانه بيماري محسوب مي شود اما چنانچه اين حالت ادامه يابد تبديل به وضعيتي مزمن ميشود در اين حال ديگر درد نه به عنوان علامت بيماري بلكه خود يك بيماري محسوب مي شود كه نيازمند توجه خاصي است.

ماهيت درد: بروز پديده درد از برخي تبادلات شيميايي و تغييرات ناشي مي شود كه نتيجه واكنش سه بخش عمده در بدن است. اين نواحي شامل اعصاب محيطي، نخاع و مغز است كه هر يك نقش عمده اي در پيدايش درد دارند.

اعصاب محيطي: شامل شبكه اي از رشته هاي عصبي است كه در سراسر بدن گسترده شده اند. تماس با پايانه هاي اين رشته هاي عصبي حس درد را به همراه خواهد داشت. در اندام هايي مثل پوست ، مفاصل، عضلات و ساير اندام هاي بدن ميليون ها عدد از اين پايانه ها كه به نام گيرنده‌‌هاي درد ناميده مي شود ديده مي شود اين گيرنده ها در نواحي اي كه بيشتر مستعد آسيب هستند مثل انگشتان دست و پاها تجمع بيشتري دارند. به همين دليل هنگامي كه يك براده فلز يا تراشه چوب وارد پوست دست مي شود درد بسيار شديدي را به همراه خواهد داشت. جالب است بدانيد در 5/2 سانتي متر مربع از پوست بيش از 1300 گيرنده درد وجود دارد. اين گيرنده ها انواع متفاوتي داشته كه هر يك تغييرات خاصي را احساس مي كنند. آنها همچنين التهاب موجود در بافتها و عفونت ها را كشف و شناسايي كرده و در اين حالت پيامهايي را به شكل تكانه هاي الكتريكي به نخاع و مغز مي فرستند.

نخاع: هنگامي كه پيامهاي درد به اين ناحيه رسيد با سلولهاي عصبي ويژه اي كه به عنوان فيلتر عمل مي كنند. مواجه خواهد شد. در خصوص دردهاي شديد مثل حالتي كه دست ما به يك ظرف داغ مي چسبد پيامها بسرعت به طرف مغز ارسال خواهند شد و در موارد ديگر كه زياد حاد و فوري نيستند سرعت ارسال پيامها كمتر است.

مغز: مرز تجزيه و تحليل پيامهاي درد در مغز قرار دارد. اين عضو با ارسال پيام به ساير قسمت هاي بدن فرآيند بهبود عضو آسيب ديده را تسريع مي كند مثلاً‌ هنگامي كه انگشت شما زخم مي شود مغز با ارسال علايم خاص به سيستم اعصاب موجب ورود خون بيشتر به محل آسيب ديده مي‌شود.

تحمل درد: وضعيت احساسي و رواني  افراد و تجربيات گذشته آنها در مواجهه با درد در چگونگي تحمل آن بسيار مؤثر است. به عنوان مثال كودكي كه هرگز به دندانپزشك مراجعه نكرده است در برخورد با وسلايل دندانپزشكي درد بسيار زيادتري را احساس مي كند. در حالي كه افرادي كه قبلاً‌ با اين وسايل مواجه بوده اند درد كمتري را حس مي كنند. وضعيت فرهنگي مردم نيز در تحمل درد مؤثر است. چنانچه شما در فرهنگي بزرگ شده ايد كه تحمل مصائب و سوختن و ساختن را به شما آموخته است بهتر مي توانيد درد را تحمل كنيد در حالي كه بعضي اشخاص با كوچكترين ناملايمات بيشترين شكايت و ناراحتي را ابراز مي كنند.

انواع درد: متخصصان در بررسي درد آن را به 2 نوع حاد و مزمن تقسيم مي كنند. كه هر يك ويژگي هاي بخصوصي دارند. دردحاد معمولاً با بيماري و زخم همراه است . درد حاد مي تواند يك لحظه ادامه داشته باشد مثل نيش حشره و يا هفته ها به طول بينجامد مثل سوختگي.

هنگامي كه شخصي به درد حاد مبتلا مي شود دقيقاً مي داند كه چه محلي آسيب ديده است. لغت حاد از كلمه يوناني اقتباس شده كه به معناي سوزن است كه اين موضوع به درد شديد اشاره مي كند. در عين حال چنانچه درد بيش از چند ماه ادامه يابد، به عنوان درد مزمن شناخته مي شود. اصطلاح مزمن به عبارتي در زبان يوناني اشاره دارد كه به معناي زمان است.

درد مزمن مي تواند دايمي و يا متناوب باشد (‌مثل دردهاي ميگرني) بر خلاف دردهاي حاد در حالت مزمن ممكن است علت درد نامعلوم باشد در بررسي آسيب اوليه تمام شواهد بر بهبودي محل آسيب ديده دلالت دارد. اما درد هنچنان باقي ايت و گاهي حتي شديدتر ميشود.

سالها قبل اشخاصي كه از دردي كه هيچ گونه علايم ظاهري نداشت شكايت مي كردند. به عنوان دروغگو تلقي شده و يا ادعاي آنها براي جلب توجه و محبت اطرافيان تصوي مي شد اما اكنون پزشكان واقعيت وجود چنين دردهاي مزمني را تاييد ميكنند. در بعضي موارد آسيب به اعصاب در اثر ابتلا به بيماري هاي گوناگون منجر به دردهاي شديد ميشود. مثال واضح اين مورد بيماري ديابت است كه در اثر افزايش بيش ز حد قند خون رشته هاي عصبي كوچك در دست و پاهاي فرد بيمار آسيب ديده و منجر به ايجاد دردهاي شديد در انگشتان و پنجه پا مي شود.

درد عضوي كه وجود دارند: بد نيست بدانيد افرادي كه دست ويا پاي خود را از دست داده اند گاهي اوقات در دست يا پاي قطع شده احساس درد شديدي دارند. مثلاً شخصي كه پايش قطع شده است در پنجه پاي خود احساس درد ميكند. اين مشكل پيچيده كه درمان آن نيز بسيار دشوار است در اثر تحريك مسيرهاي انتقال درد از محل عضو قطع شده به طرف مغز اتفاق مي افتد و يك مشكل پيچيده احساسي و رواني است.

ماهيت درد و نحوه بروز آن همچنان مورد توجه متخصصان بوده و هر روزه با شناخت  هر چه بيشتر اين فرآيند درمان هاي مؤثرتري براي دردهاي مختلف ارائه ي شود. آنچه در پايان بايد بر آن تاكيد داشت اين گفته محققان است كه توجه بيش از حد به درد شدت آن را افزايش داده و آن را غير قابل تحمل خواهد كرد. پس در مواجهه با درد صبور باشيد.

منبع : سايت Mayoclinic سپتامبر 2003