مروري بر جهان داروسازي

دكتر بهنام اسماعيلي

منبع : ماهنامه دارويي رازي

سال گذشته ميلادي FDA  امريكا كارخانه توليد مواد اوليه شركت داروسازي الاي ليلي واقع در ايندنياپوليس امريكا را بازديد و به علت وجود اشكالات GMP فعاليت آن را متوقف ساخت. قبل از آن نيز واحد توليد فرآورده‌هاي تزريقي الاي ليلي در همين محل با مشكل مشابهي مواجه شده بود. الاي ليلي در مركز توليد مواد اوليه خود، مواد اوليه داروهاي ضد پوكي استخوان به ويژه forteo را توليد مي‌كند. تاييد نهايي forteo منوط به رفع اشكالات گفته شده است.

شركت GSK يا گلاسكو اسميت كلاين انگلستان به منظور تكميل سبد داروهاي پوستي خود اقدام به خريد امتياز توليد و بازاريابي 5 داروي OTC از شركت داروسازي Elan امريكا كرده است. Aclovate  و Cutivate از جمله اين داروها هستند كه براي درمان اگزما و خارش پوست مصرف مي‌شوند. فروش اين داروها در سال 2001 بالغ بر 62 ميليون و در 6 ماهه اول 2002 حدود 35 ميليون دلار بوده است.

FDA پس از ماه‌ها بررسي پنج شكل دارويي Clarition توليدي شركت Schering-plough را جهت عرضه به صورت oTC مورد تاييد قرار داد. شركت سازنده جهت حفظ بارز اين دارو كه بيشترين سهم از بازار داروهاي ضد حساسيت دنيا را داشت تدابير مختلفي اتخاذ كرده بود كه از جمله آنها عرضه OTC داروي Claritin بوده است. در حال حاضر Claritin  تنها داروي با نام تجاري است كه به عنوان ضد حساسيت بدون اثر خواب آور به صورت OTC در دسترس مي‌باشد. دو شركت داروسازي Schering-plough و Novartis توافقي را امضا كرده‌اند كه براساس آن شركت شرينگ مسئوليت بازاريابي و فروش داروي Foradi Aerolizor ساخت نواتيس را در بازار امريكا بر عهده مي‌گيرد. Foradi يك مقلد انتخابي و طولاني اثر گيرنده‌هاي b2 است كه براي درمان نگهدارنده تنگي نفس، COPD و نيز مهار تنگي نفس ناشي از ورزش و فعاليت‌هاي بدني به كار مي‌رود.

شركت بيوفارماسيوتيكال Amgen فروش داروي Novantrone خود را در امريكا به ديگر شركت بيوفارماسيوتيكال يعني Serono واگذار كرده است. FDA داروي Novantrone  را براي درمان اشكال مختلف MS و نيز انواع خاصي از سرطان به تاييد رسانيده است. اين دارو در اصل متعلق به شركت Immunex بوده است كه در سال 2002 توسط Amgen خريداري شده است. Novantrone در سال 2000 براي درمان MS به بازار عرضه شده و فروش آن در سال 2002 حدود 71 ميليون دلار بوده است. كاربرد Novantrone در سرطان به تاييد FDA به سال 1987 برمي‌گردد.

در دو جدول ارايه شده در اين مقاله ميزان سرمايه گذاري در زمينه R&D توسط چند شركت مهم داروسازي در سه ماهه پاياني سال 2002 با يكديگر و با مدت مشابه سال قبل از آن مقايسه شده است. همان طور كه ملاحظه مي‌فرماييد در اين مدت از نظر مالي بيشترين سرمايه گذاري توسط شركت فايزر امريكا صورت پذيرفته است ولي از نظر سهم از فروش شركت آسترازنكا با 2/18 درصد در صدر قرار دارد. با توجه به ارقام ارايه شده به نظر مي‌رسددر سال 2002 شركت فايزر مجددا با سرمايه گذاري معادل 6 ميليارد دلار در صدر كليه شركت‌هاي داروسازي مهم از نظر R&D قرار گرفته باشد. در ميان شركت‌هاي بيوفارماسيوتيكال نيز به جز دو مورد شركت‌هاي Chiron و Gilead افزايش ميزان سرمايه گذاري مشاهده مي‌شود.

آخرين آمار منتشره از تجويز دارو در امريكا نشان مي‌دهد كه در اواسط دسامبر سال 2002 شركت آسترا- زنكا نيمي از بازار دارويي prilosec را در امريكا از دست داده است. همان طور كه قبلا نيز در اين سري مطالب به اطلاع خوانندگان محترم رسيده بود اهميت بازار prilosec يا Losec چنان بود كه شركت‌هاي متعددي جهت ورود به اين عرصه پس از اتمام مدت patent آن دست به كار شده و نهايتا پس از درگيري‌هاي حقوقي فراوان هجوم خود را شروع كردند. شركت داروسازي SchwarzPharma حدودا 12 درصد از بازار فروش اين دارو را در اولين ماه‌هاي حضور در بازار به دست آورد. در حال حاضر 50 درصد بازار به آسترا-زنكا، حدود 18 درصد به schwarzPharma و مابقي به ساير شركت‌هاي ژنريك ساز تعلق دارد. آسترا-زنكا با نااميد شدن از دعاوي حقوق طولاني مدت كليه تلاش خود را بر داروي جديد ضد زخم‌هاي گوارش يعني Nexium متمركز كرده است.

شركت بريستول ماير اسكويپ امريكا با BMS در چند سال اخير با مشكلات متعددي مواجه بوده و همان طور كه قبلا نيز گفته بوديم احتمال خريد آن توسط ساير شركت‌هاي بزرگ داروسازي بسيار زياد است. مسئولين شركت BMS براي غلبه بر مشكلات خود اخير خط مشي شركت‌هاي معظم داروسازي كاملا متفاوت است. برخلاف روند موجود كه شركت‌هاي داروسازي سعي مي‌كنند هر چه بيشتر در زمينه ايجاد مراكز تحقيق و توسعه داروهاي جديد سرمايه‌گذاري كنند، شركت BMS بر آن است كه حضور خود را در اين زمينه طي يك روند ثابت كاهش دهد. بدين منظور و در اولين قدم شركت BMS 113 نفر از دانشمندان شاغل در بخش R&D خود را اخراج خواهد كرد. از سال 2001 كه شركت BMS ديگر شركت مهم داروسازي يعني Dupont را خريداري كرد تاكنون حدود 2000 نفر از نيروي كار خود كاسته است. مسئولين شركت BMS بدين باورند كه به جاي سرمايه گذاري فراوان در انجام تحقيقات داروهاي جديد بهتر است سرمايه خود راصرف خريد امتياز داروهايي كنند كه ساير شركت‌هاي داروسازي به مرحله عرضه به بازار رسانيده‌اند.

شركت Wilkinson sword كه در زمينه توليد تيغ و لوازم اصلاح فعاليت مي‌كند از جمله شركت‌هاي سرآمد در اين زمينه است كه در سال 1772 تاسيس شده است.

شركت Wilkinson sword در دهه 60 ميلادي ديگر شركت فعال در اين زمينه يعني Schick را خريداري كرد كه خود در سال 1921 تاسيس شده بود. مجموعه Schkic-wilkinson sword در سال 1993 توسط شركت داروسازي Warner-Lambert خريداري شد. ولي داستان به همين جا ختم نشده و شركت وارنر- لامبرت بعدا توسط شركت بزرگ فايزر خريده شد. طي چند سال اخير Schkic-wilkinson sword  به عنوان زير مجموعه فايزر فعاليت مي‌كرد ولي با توجه به سياست‌هاي فعلي فايزر جهت تمركز هر چه بيشتر بر روي كشف و توليد داروهاي جديد، مسئولين فايزر تصميم گرفته‌اند كه اين واحد خود را به مبلغ 930 ميليون دلار به گروه Energizer (توليد كننده باطري) واگذار كنند. البته مشخص نيست سنخيت تيغ اصلاح با دارو بييشتر است يا باطري؟

وضعيت فروش سه ماهه پاياني سال 2002 شركت‌هاي داروسازي تا زمان چاپ مشروح گزارش فروش اين سال در نشريه رازي مي‌تواند براي علاقه‌مندان به مسايل اقتصادي دنياي داروسازي جالب باشد.

شركت جانسون اند جانسون با 14 درصد افزايش نسبت به مدت مشابه سال قبل طي سه ماهه مذكور 4/9 ميليارد دلار درآمد داشته است. فروش كلي اين شركت طي سال 2002 بالغ بر 3/63 ميليارد دلار بوده كه نسبت به سال 2001 حدود 12 درصد افزايش نشان مي‌دهد. البته سهم فروش دارو از اين مبلغ 2/17 ميليارد دلار بوده كه مجددا نسبت به سال قبل از آن 16 درصد افزايش نشان مي‌دهد. پرارزش‌ترين داروهاي & نيز داروهاي Procrit /Eprex براي درمان كم خوني، Remicade براي درمان آرتريت روماتوييد و بيماري كرون، risperdal داروي ضد سايكوز، Duragesic نوعي چسب پوستي براي درمان دردهاي مزمن، Topamax ضد صرع و Aciphex/Pariet كه نوعي مهار كننده پمب پروتون براي درمان امراض گوارشي است، بوده‌اند. ميزان سرمايه‌گذاري تحقيقاتي & در سه ماهه پاياني 2002 حدود 2/1 ميليارد دلار و در كل سال 4 ميليار دلار بوده است.

شركت فايزر نيز طي سه ماهه پاياني سال 2002 حدود 14 درصد افزايش به 4/32 ميليارد دلار و درآمد خالص اين سال با 17 درصد افزايش به 1/9 ميليارد دلار رسد. عمده درآمد فايزر از محل فروش دارو بوده است به طور كه مثلا در سه ماهه آخر سال مذكرو 3/8 ميليارد دلار دارو به فروش رسيده است كه اين رقم نيز نسبت به مدت مشابه سال 2001، 15 درصد افزايش نشان مي‌دهد. درآمد از محل فروش دارو طي سال 2002، 3/28 ميليارد دلار بوده كه اين نيز با 12 درصد افزايش همراه بوده است.

فايزر در سال 2002 ده دارو و با فروش بالاي يك ميليارد دلار داشته است كه عبارتند از: Lipitor,Norvasc, Zoloft. Neurontin,Viagra, Zithromax, Celebrex, Zyrtec, Diflucan, Aricept,  اين داروها در گروهاي درماني مربوطه نيز از پرفروش‌ترين داروها بوده‌اند. داروي Lipitor پس از يك سال شكست از Zocor بالاخره در سال 2002 با 8 ميليارد دلار فروش به عنوان پرفروش‌ترين داروي دنيا جايگاه خود را تثبيت كرد. FDA امريكا در نوامبر سال 2002 كاربرد Lipitor  را در كودكان 17-10 ساله مبتلا به Familia hypercholesteromia به تاييد رساند.

شركت باكستر نيز در سه ماهه پاياني سال 2002 حدود 3/2 ميليارد دلار فروش داشته است كه اين مبلغ 200 ميليون دلار بيشتر از مدت مشابه سال قبل از آن است. نسبت مشابهي نيز در فروش كل باكستر در سال 2002 (1/8 ميليارد دلار) نسبت به سال 2001 (4/7 ميليارد دلار ) ديده مي‌شود. بيشترين رشد فروش سالانه باكستر در محصولات bioscience بوده است كه در سال 2002 حدود 1/3 ميليارد دلار فروش داشته‌اند. اين رقم 11 درصد نسبت به سال 2001 افزايش نشان مي‌دهد.

فروش سه ماهه پاياني سال 2002 شركت الاي ليلي نيز با 4 درصد افزايش به 3 ميليارد دلار رسيد. اين افزايش به علت فروش خوب  داروهاي Humalogو  Gemzar, Evista, Zyprexaبوده است كه عملا كاهش فروش دو داروي Prozac و Axid (نوعي آنتي بيوتيك) را جبران كرده است. طي همين دوره زماني الاي ليلي 19 درصد فروش خود يعني 573 ميليون دلار را صرف طرح‌هاي مطالعاتي خود كرده است كه نسبت به سال قبل از آن 3 درصد كاهش نشان مي‌دهد. فروش كل الاي ليلي نيز در سال 2002 بالغ بر 1/11 ميليارد دلار بوده است اما در مقايسه با سال قبل از آن 4 درصد كاهش نشان مي دهد. كل هزينه‌ R&D الاي ليل در سال 2002 حدود ½ ميليارد دلار يا 19 درصد فروش كل بوده است. كاهش 4 درصد ميزان سرمايه گذاري R&D به علت كاهش هزينه‌هاي مطالعاتي باليني مربوط به داروهاي جديد بوده است. درآمد خالص الاي ليلي طي سال 2002 با كاهش 3 درصدي حدود 7/2 ميليارد دلار بوده است.

در سه ماهه پاياني سال 2002 داروي zyprexa مبلغي در حدود 8/988 ميليون دلار فروش داشته است كه 6/661 ميليون دلار آن را از بازار امريكا به دست امده است. درصد افزايش فروش اين دارو در بازارهاي خارج از امريكا بيشتر از بازار امريكا به دست آمده است. درصد افزايش فروش اين دارو در بازارهاي خارج از امريكا بيشتر از بازار امريكا بوده است.

ادامه گزارش هاي شركت‌هاي داروسازي در سه ماهه پابان سال 2002 در شماره آينده رازي به اطلاع خوانندگان گرامي نشريه رازي خواهد رسيد.