|
گنبد سنگي
جبليه كرمان
در غرب شهر
كرمان، در
ابتداي
خيابان تختي
به طرف مسجد
صاحب
الزمان، يك
ساختمان
سنگي منظم به
چشم مي خورد
كه آن را گنبد
جبليه و يا
جبل سنگ مي
نامند.
سرپرسي
سايكس كه در
سال 1281 ه.ش از
كرمان ديدن
كرده بود در
مورد اين بنا
مي نويسد: «كمي
آن طرف تر از
قبرستان
قديمي، يك
ساختمان هشت
ضلعي مي بيني
كه گنبدي به
شكل دو هلال
روي آن قرار
گرفته و قطر
داخلي آن 38 پا
است. نوك
پوششي از آجر
دارد و منتهي
اليه آن به
شكل دايره
است. اين نقطه
را جبليه مي
نامند و تنها
ساختمان
سنگي كرمان
همين گنبد
است.» اين
گنبد، يك سبك
ويژه از
ساختمان
سازي به نام
دقابر برجي
شكل است.
از زمان
ساخت گنبد
جبليه اطلاع
دقيقي در دست
نيست؛ اما با
توجه به سبك و
فرم معماري
شايد بتوان
گفت اين بنا
در اواخر عهد
ساسانيان
ساخته شده و
قبر شخصي به
نام پيرمراد
بوده است.
اين نوع
ساختمان
سازي بعدها
دوباره از
قرن چهارم تا
ششم هجري
رواج يافت و
در بسياري از
نقاط كشور به
صورت برج
سنگي و آجري
به اشكال
مدور، چهار
گوش، چند
پهلو، ترك
ترك (يا
شياردار) بر
مزار شخصيت
هاي برجسته
مذهبي و مهم
اجتماعي بر
پا شد كه اين
كار در قرن
هفتم و هشتم
هجري به اوج
خود رسيد.
ساختمان
گنبد جبليه،
هشت ضلعي است
و حدود 20 متر
ارتفاع دارد.
در ساختمان
اين بنا پاره
سنگهايي
بكار رفته كه
به وسيله
ملاطي سخت (مخلوطي
از آهك و ماسه)
بر روي هم
چيده شده است.
دور اضلاع
ساختمان،
طاق نماهاي
متعدد و تو در
تويي ساخته
شده كه از قطر
ديواره ها
كاسته است.
در هر سوي
اين
ساختمان،
هشت درگاه به
پهناي دو متر
ديده مي شود
كه براي
استحكام و
پيشگيري از
ويراني با
سنگ مسدود
شان كرده و
تنها يكي را
باز گذاشته
اند. فضاي
داخل بنا
ساده و تنها
در قسمت
بالاي ديوار
هشت وجهي آن
براي نزديك
كردن هشت
ضلعي به
دايره از
شانزده طاق
نما با قوس
تيزه دار
استفاده شده
كه در اثر اين
ابتكار، در
حد فاصل هر يك
از طاق نماها
يك پا باريك
نمايان
گرديده است.
سازنده
اين بنا با
زدن طاق
نماهاي تو در
تو ضمن كاستي
از ضخامت بنا
و صرفه جويي
در مصالح با
ايجاد سايه
روشن ها، هم
بار بنا را
سبك كرده و هم
ساختمان را
از زمختي و بي
قواره اي
بيرون آورده
است.
يك بار سيل
مهيبي در سال
1313 ه.ش به اين
بنا خسارت
هاي زيادي
وارد كرد كه
مدتي بعد اين
خرابي ها
ترميم شد. |