مسجد
دو مناره سقز
نويسنده:
صلاح نصر
اللهي موقعيت
جغرافيايي
شهرستان سقز شهرستان
سقز بين
ارتفاعات
نامنظم
سلسله جبال
زاگرس در
استان
كردستان ، در
جنوب درياچه
اروميه و بر
سه راهي
سنندج ـ
يبوكان ـ
بانه ،در
ميان تپه هاي
كم ارتفاع
شمالي
كوههاي
هيجانان و
امتداد شرقي
موههاي
ملقرني قرار
گرفته است ؛ و
بستر
رودخانه سقز
، انها را از
دشت كم وسعت
كهريزه جدا
مي كند . اين
شهرستان بر
روي دو تپه
طويل كه
رودخانه
كوچكيي به
نام وليخان
آن دو را از هم
جدا مي كند ،
بنا شده است .
زول
جغرافييايي
اين شهر 46
درجه و 16
دقيقه شرقي
از نصف
النهار
گرينويچ ، و
عرض
جغرافيايي
آن 36 درجه و 16
دقيقه شمالي
از خط
استواست ، و
از سطح
اقيانوس نيز
1476 متر ارتفاع
دارد . جمعيت
سقز طبق
آخرين
آمارهاي
ارائه شده
حدود 250 هزار
نفر ، و مساحت
آن نيز حدود 4370
كيلومتر است . وجه
تسميه سقز ،
احتمالا اين
باشد كه در
زماني كه
سكائيان در
جنوب درياچه
اروميه ،
سرزمين
ماننا . ساكن
شدند ، سقز را
به پايتختي
خود
برگزيدند. در
نتيجه ،
اسمشان بر
اين سرزمين
مانده است .
نظريه ديگر
نيز كه زياد
مستند نيست ،
اين است كه در
اين منطقه در
قديم دررخت
ون زياد وجود
داشت كه از
شيره اين
درخت ، سقز يا
آدامس طبيعي
درست مي
كردند . در
نتيجه ، اين
سقز را به اين
منطقه داده
اند . آب و
هواي اين
شهرستان سرد
كوهستاني
است . سابقه
تاريخي سقز در
بيرون محوطه
اصلي شهر ،
بناها ،
تلهاي
باستاني و
همچنين
قبرستانهاي
متعدد مربوط
به ادوار
مختلف تاريخ
سكونت انسان
مشاهده مي
شود . اما از
همه اين داده
ها مهمتر ، مي
توان به غار
كرفتو و قلعه
باستاني
زيويه اشاره
كرد . غار
كرفتو در
فاصله 75
كيلومتري
شمال شرق سقز
قرار دارد ،
كه از يك صخره
طبيعي تشكيل
شده است . در
آن ، اتاقها و
دهليزهايي
وجود دارد كه
نيمي از انها
دست ساز ، و
نيم ديگر
طبيعي اند
. با توجه به
مطالعات و
كاوشهايي كه
در اين محوطه
انجام شده
است . مي توان
آن را به دوره
نوسنگي نسبت
داد . همچنين
كتيبه
يوناني كه در
سر در ورودي
يكي از
اتاقهاي
طبقه سوم اين
غار وجود
دارد و غار را
به عنوان محل
سكونت هركول
معرفي مي كند
و نيز
نقشهايي كه
اغلب مي توان
آنها را به
دوره اشكاني
نسبت داد ، به
اين نكته
دلالت دارند
كه اين غار در
ادوار
مخختلف
تاريخي و پيش
از تاريخ ،
مورد
استفاده
انسان بوده
است . بر
اساس
كاوشهاي
باستان
شناسي كه طي
چند دهه اخير
در تپه
باستاني
زيويه صورت
گرفته است ،
مي توان قدمت
آن را به دوره
ماننايي
نسبت داد ، كه
از آن به
عنوان يكي از
پايتختهاي
آنها ،
استفاده يم
شد . بعد از
ماننايي ها
نيز مادها
بين سده هاي 6
تا 8 ق. م ، از
اين محل براي
سكونت
استفاده
كردند .
درباره
سابقه
تاريخي
محدوده اصلي
سقز نيز بايد
مكانهايي
همانند مسجد
دو مناره
مربوط به
دوره صفويه
را به عنوان
معيارتاريخگذاري
و پيشينه
تاريخي در
نظر بگيريم ،
كه در كل
مربوط به
دوره
افشاريه به
بعدند .
موقعيت
مسجد دو
مناره مسجد
دو مناره سقز
واقع در محله
ميان قلعه
سقز و در
دامنه يگانه
تپه تاريخي
داخل شهر ؛
يعني نارين
قلعه ، و در
واقع در بافت
قديم شهر ، در
خيابان امام
خميني و پشت
حسينيه سقز ،
قرار دارد .
اين مسجد در
محيطي آزاد
ساخته شده ، و
از هر چهر طرف
باز است . از
طرف شمال به
يك كوچه سه
متري محدود
به تپه قلعه
قديم نارين
قلعه و
خيابان امام
، و از طرف
جنوب به
محوطه باز
حوضخانه راه
دارد . در جهت
غرب به يك
گذرگاه چهار
متري ، و از
طرف شرق نيز
به يك كوچه يك
متري محدود
است ( تصوير
شماره 2) . اين
مسجد در سال 1380
با شماره
ثبتي 2600 ، جزء
آثار ملي
كشور به ثبت
رسيد. ارزش
تاريخي مسجد بناي
مسجد طبق
روايات محلي
، به زمان شيخ
حسن مولان
آباد ، از
عرفاي حكيم
رياضيدان مشهور
عصر افشاريه
، بر مي گردد .
هنگام عزيمت
نادرشاه
افشار به
بغداد وي
از منطقه سقز
عبور كرد و
طبق درخواست
شيخ حسن
مولان آباد
براي ساخت
مسجدي براي
اهالي شهر
سقز .
ننادرشاه
دستور ساخت
اين مسجد را
در بافت قديم
شهر سقز داد .
در حال حاضر
نيز برخي از
اهالي منطقه
به اين مسجد ،
مسجد شيخ حسن
مولان آباد
مي گويند . از
نشانه ها و
دلايل صحت
اين مدعا ،
اين است كه در
اين سفر
،نادرشاه دو
عصاي مرصع و
يك سفره
منقوش زيباي
چرمي را نيز
به شيخ حسن
هديه مي دهد .
اين وسايل در
حال حاضر ، در
قريه مولان
آباد ، كه
آرامگاه اين
عارف عالي
رتبه در آن
قرار دارد .
نگهداري مي
شود . همچنين ،
يك جلد كلام ا…
مجيد خطي در
مقبره شيخ
حسن است ، و
تاريخ آن به
اواخر دوره
افشاريه
دلالت دارد .
همچنين با
توجه به
كاشيكاريهاي
اين مسجد كه
بيشتر مربوط
به اواخر
افشاريه و
اوايل زنديه
است و
خصوصيات آن
دوران را
دارد مي توان
به طور قطع
مطمئن شد كه
بنا مربوط به
دوره
افشاريه است
، و در
دورانهاي
بعدي مرمت
شده و
تعميرات
جزئي در آن
صورت گرفته
شده است .
شرح
بناي مسجد مسجد
دو مناره سقز
، پلاني
تقريبا مربع
شكل دارد . در
ساخت اين
مسجد ، از
مصالحي
مانند : خشت
خام ، ملات گل
، سنگهاي
لاشه ، آجر و
چوب استفاده
شده است . ورودي
اصلي اين
مسجد ، در ضلع
غربي قرار
گرفته است .
اين در ورودي
، سر در آجري
با بافت گره
چيني آجر و
كاشي زرد رنگ
دارد ، كه
معرف دوره
زنديه است .
بعد از در
ورودي ، يك
دالان
ارتباطي
براي رسيدن
به شبستان
مسجد قرار
دارد . ابعاد
اين دالان
ارتباطي ،
حدود 3 در 5/3 متر
است ، كه از
همين دالان
به وسيله نه
پله مي توان
به پشت بام
مسجد رسيد.
پله هاي اين
راه ارتباطي
، بدين صورت
ساخته شده
اند كه از
چوبي جهت لبه
پله استفاده
نموده ، و
براي ساخت
پله ها پشت
اين لبه چوبي
را به وسيله
سنگهاي لاشه
، خشت خام و
اندودكاه گل
پر كرده اند .(
شكل شماره 1) شبستان
مسجد دقيقا
در ضلع شرقي
اين دالان
قرار دارد ،
كه از طرق
درگاه
جداگانه مي
توان به آن را
ه يافت . ابعاد
اين شبستان ،
حدود 10 در 12 متر
است .. سقف اين
شبستان با
ارتفاع 2 متر و
80 سانتيمتر ـ
همانند
بيشتر مساجد
آن محل ـ بر
روي چهار
ستون چوبي
تقريبا مدور
با سر
ستونهاي
چوبي مشكل ،
تكيه داده
است . پشت بام
اين مسجد تا
سال 1364
،كاهگلي بود
؛ كه در آن سال
با همت اهالي
محله ، اندود
كاهگل
برداشته و
پشت بام بنا
آسفالت شد .
قطر ستونهاي
اين بنا در
حدود 35
سانتيمتر
است . كه بر
روي پايه
ستونهايي
سنگي با همين
قطر قرار
دارند ( تصوير
شماره 4). در
ضلع جنوبي
اين شبستان و
قبل از هر
چيزي ، محراب
مسجد جلب
توجه مي كند .
اين محراب ،
بافت قديم
خود را كه
همان طاق
هلالي باشد ،
حفظ كرده است .
البته به
دليل اينكه
در سال 1378 همه
مسجد گچكاري
مجدد شد ،
تغييراتي در
تزيينات و
مشخصه هاي آن
به وجود آمد ؛
به طوري كه
امروزه فقط
محرابي
هلالي
مشاهده مي
شود كه بر
بالاي آن “
بسم ا…. الرحمن
الرحيم ” با
گچ ، قالب
گيري شده است .
در ضلع جنوبي
شبستان
علاوه بر
محراب ، دو
راه ارتباطي
ديگر كه
دقيقا شكل
محراب را
دارند ، براي
راه يافتن به
ايوان جلوي
مسجد ، تعبيه
شده است (
تصوير شماره
3). قطر
ديوارهاي
اين مسجد
،حدود يك متر
و 70 سانتيمتر
است ، كه در
ضلع جنوبي و
داخل محراب ،
بوضوح مي
توان آن را
مشاهده كرد .
راز استحكام
و پايداري
بنا از دوره
افشاريه
تاكنون ،
بدون ترديد
همين ضخامت و
ستبري
ديوارهاي آن
است . در ضلع
شرقي شبستان
، شش تاقچه با
اندازه هاي
متفاوت قرار
گرفته است ،
كه از ان براي
نگهداري
مصحفها و
وسايل ديگر
مربوط به
مسجد
استفاده مي
شود .. در اين
ضلع ، همچنين
يك در
ارتباطي به
اتاق در ضلع
شرقي مسجد كه
براي انباري
از آن
استفاده مي
شود ، تعبيه
شده است ( شكل
شماره 1). در
ضلع شمالي
شبستان و در
زمانهاي قبل
، سكويي وجود
داشت كه
احتمالا
كاربرد آن
براي اين بود
كه بچه هايي
كه در نماز
يوميه شركت
مي كردند ،
بالاي آن
نمازشان را
به جا مي
آوردند و مي
توانستند
امام جماعت
مسجد را
ببينند. اين
سكو در حال
حاضر وجود
ندارد . در اين
ضلع در سال 1379 ،
شومينه اي
ساختند كه
بيشتر جنبه
تزييني دارد .
و از آن
استفاده
چنداني نمي
شود در اين
ضلع شبستان
بجز اين
شومينه ،
ديگر هيچ
گونه عنصر
تزييني ،
همانند
تاقچه يا
عناصر ديگر ،
ديده نمي شود (
تصوير شماره 5)
. در
ضلع غربي
شبستان ،
چهار تاقچه
با اندازه
هاي متفاوت
ساخته شده
اند ، كه همان
كاربرد
تاقچه هاي
ضلع شرقي را
دارند . تاقچه
هايي كه از
آنها نام
برده شد ، به
دليل متاخر
بودن گچكاري
مسجد ، مشخصه
بارزي
ندارند كه
بتوان آن را
بر شمرد . فقط
، تاقچه هايي
اند معمولي
با شكل
تقريبا
مستطيلي ، كه
البته
ديوارهاي
اضلاع
شبستان را از
يكنواختي
بيش از حد
خارج كرده
اند . در
ضلع غربي
مسجد علاوه
بر دالان
ارتباطي به
شبستان اصلي
مسجد ، دو
اتاق ديگر
نيز وجود
داررد كه در
ادوار پيشين
، محل سكونت
طلبه هاي
ديني و محل
درس خواندن
آنان بود . در
حال حاضر ،
كاربري اين
دو اتاق عوض
شده ؛ به طوري
كه يكي از
اتاقها به
وضو خانه
تبديل شده ، و
اتاق ديگر
نيز خالي
مانده است .
راه ارتباطي
به اين
اتاقها ، از
داخل شبستان
است . از طريق
اتاق اول ، مي
توان به اتاق
دوم راه يافت (
شكل شماره 1). احتمالا
، از ايوان
جلويي مسجد ،
به عنوان
مصلاي
تابستاني
استفاده مي
شد . به دليل
اينكه اين
مسجد همانند
اغلب خانه
هاي اين
منطقه بر
سطحي شيبدار
بنا شده است ،
معماران
اوليه آن
براي اينكه
بتوانند
مسجد را بر
روي سطحي
مسطح بنا
كنند .مجبور
شدند در
جلويي مسجد
سكويي از
سنگهايي
لاشه با
ارتفاعي در
حدود 4 تا 5/4 متر
بنا نمايند ،
و سپس مسجد را
بر روي اين
سكوي سنگي
بنا كنند .
ايوان جلوي
مسجد ، دقيقا
بر روي اين
سكوي سنگ چين
ساخته شده
است . ابعاد
اين ايوان 80/4
در 16 متر مي
باشد . كه با
شبستان اصلي
مسجد داراي
بامي در يك
سطح است . اين
ايوان در ضلع
غربي ،
همانند خود
مسجد ،در
مجزايي دارد .
بر بالاي اين
در ورودي ، سر
دري با بافت
گره چيني آجر
و كاشي هست ،
كه در آن
عبارت : “ علي
مدد” نقش
شده است .
علاوه بر اين
در ورودي را
مي توان از
طريق محراب و
درهاي جانبي
آن ؛ يعني از
داخل شبستان
مسجد ، به اين
ايوان راه
يافت ( تصوير
شماره 7) . در
ضلع جنوبي
اينن ايوان ،
شش ستون چوبي
با سر
ستونهايي
دقيقا مشابه
ستون و سر
ستونهاي
داخل شبستان
تعبيه شده
است . كه بار
سنگين سقف
ايوان را به
دوش مي كشند (
تصوير شماره 1
). كف
اين ايوان ،
تقريبا 50
سانتيمتر از
كف شبستان
اصلي مسجد
پايين تر است .
به همين دليل
، ستونهاي آن
نيز در حدود
نيم متر ازز
ستونهاي
داخلي
شبستان
بلندترند .
نكته قابل
توجه در اين
ايوان ، اين
است كه براي
پوشاندن سقف
آن ، از
چوبهاي يك
پارچه اي به
طول تقريبي
پنچ متر
استفاده شده
است . علاوه بر
ستونهاي
چوبي در اين
قسمت ، نرده
چوبي نيز با
طرح ساده
براي
جلوگيري از
پرت شدن
افراد از
ايوان به
پايين مسجد ،
تعبيه شده
است . كل اين
مجموعه
ايوان ، بخ
جلوي مسجد
نمايي بسيار
ديدني و زيبا
بخشيده است .
همين بافت
جلويي مسجد ،
آن را در ميان
مساجد منطقه
كردستان و
شايد هم
ايران و
متمايز كرده
است . در
ضلع شرقي
ايوان ،
مقبره يكي از
امامان
جماعت مسجد ،
به نام سيد
حكيم ، قرار
دارد . مردم
براي تبرك و
زيارت ، هر
روئزه آنجا
مي روند (
تصوير شماره
6). گلدسته
هاي مسجد موقعيت
دو گلدسته
بسيار زيباي
اين مسجد ـ كه
وجه تسميه
مسجد نيز شده
اند ـ بدين
صورت اسست كه
دو گلدسته در
ضلع شرقي و
غربي مسجد ، و
دقيقا در
موازات
محراب مسجد
قرار گرفته
اند . هر دو
گلدسته ، به
صورتي بنا
شده اند كه
نيمي از آنها
داخل
ديوارهاي
مسجد قرار
دارد ، و نيمه
ديگر آن نيز
بيرون است (
شكل شماره 3) . براي
ساخت مناره
ها در پي ، از
سنگ استفاده
شده و براي
بدنه ، كلا
آجر و
كاشيهاي
معقلي رنگي
به كار رفته
است . اين
گلدسته ها با
استفاده از
كاشيهاي
معقلي و با
نقوش زيباي
هندسي ،
تزيين شده
اند . البته ،
تزيينات
كاشيكاري دو
گلدسته ،
متفاوت است . و
در كل گلدسته
ضلع غربي
تزيينات
بيشتري دارد (
تصوير شماره 2)
. براي ورود به
داخل گلدسته
ها ، از پشت
بام و از طريق
دريچه كوچكي
كه با يك فرم
در هر دو
مناره تعبير
شده است ، مي
توان به داخل
مناره ها راه
يافت ،
انتهاي
مناره ها با
شش ستون
استوانه اي
كوچك و با
ارتفاع
تقريبي يك
متر ، به سقف
مناره ها
منتهي مي شود (
تصوير شماره 7)
. ارتفاع
گلدسته ضلع
غربي از سطح
پشت بام ،
حدود 5 متر و 30 سانتيمتر
است ، و2 متر و 8-
سانتيمتر
قطر دارد ، كه
با 11 پله ، مي
توان به
بالاي آن راه
يافت . گلدسته
ضلع شرقي نيز
ارتفاعي
حدود 5 متر و 80
سانتيمتر ، و
قطري حدود 2
متر و 60
سانتيمتر
دارد ، كه راه
ارتباطي بر
بالايي آن
نيز از طريق 12
پله ممكن مي
شود ( شكل
شماره 4) . گلدسته
ضلع غربي ، 15
سانتيمتر به
طرف كوچه
غربي مسجد
منحرف مي
باشد ( تصوير
شماره 7) . در
ادوار پيشين
مؤذن براي
اذان گفتن به
بالاي اين
مناره ها مي
رفت تا صدايش
به گوش همه
محله برسد .
اما در حال
حاضر ، اين
رسم منسوخ
شده است ، و
مناره ها اين
كاربرد خود
را از دست
داده اند . حوضخانه
مسجد حوضخانه
اين مسجد در
منتهي اليه
ضلع جنوبي
مسجد و مجزا
از آن ساخته
شده است . از
طريق 14 پله
مرمرين سفيد
كه در غرب
مسجد ساخته
شده اند ، مي
توان به آن
راه يافت . اين
حوضخانه از
نظر معماري ،
اهميت
فراواني
دارد و
همزمان با
بناي اصلي
مسجد ، ساخته
شده است . پلان
كلي ساختمان
هشت متر است ،
كه اضلاع
چهارگانه ان
در انتهاي
ديوارها
، به وسيله
چهار فيلپوش
متوسط ،به
سقفي گنبدي
با قطر
تقريبي 5 متر
منتهي مي شود (
تصوير شماره
8). براي
روشنايي
داخل نيز در
اطراف گنبد ،
روزنه هاي
مدوري تعبيه
شده است . كه
براحتي
روشنايي
داخل
حوضخانه را
تامين مي كند .
در ساخت اين
بنا نيز
همانند مسجد
در پي ، از سنگ
و
براي بدنه ،
از آجر
استفاده شده
است . كف اين
حوضخانه ،
سنگ فرش
زيبايي دارد .
در چهار طرف
حوض نيز چند
عدد سنگ
خاراي ميان
تهي براي
نشستن كساني
كه وضو مي
گيرند
،گذاشته شده
است . شبكه
آبرساني حوض
و
آبريزگاهها
در قديم ،
بدين صورت
بود كه آن
كاريز به
وسيله
جوييهاي
سنگي ، به
داخل حوض
سرازيريمي
شد . اين آب از
داخل حوض نيز
دوباره به
وسيله
جوييهاي
سنگي ، به
ترتيب از
آبريزگاهها
عبور مي كرد و
در انتها ، به
بيرون محوطه
آبريزگاهها
و حوضخانه
سرازير مي شد .
اين شبكه در
حال حاضر ،
آبريزگاهها
را شامل نمي
شود . فقط
حوضخانه از
آب بسيار
گوارا و روشن
كاريز تغذيه
مي كند ، و در
آبريزگاهها
از آب شهري
استفاده مي
شود ( تصوير
شماره 9) .
بنابر
اظهارات
معتمدان محل
، در كنار اين
حوض ، در اتاق
مجزا حوض
ديگري نيز
وجود داشت كه
براي غسل
كردن
نمازگزاران
و تطهير
اموات ، از آن
استفاده مي
شد . اين حوض
بعدها براي
گسترش
آبريزگاهها
، از بين رفت .
در گوشه هاي
ديوار اين
حوضخانه ، به
تناوب هر شش
رديف آجر ،
تيكه هاي چوب
دقيقا به
ضخامت آجرها
كار گذاشته
شده تا فشار
ديوارها را
مهار كند و از
ترك خوردن
ديوارها
جلوگيري شود . عناصر
تزييني عناصر
تزييني به
كار رفته در
داخل اين
مسجد ، همان
تاقچه هاي
گچكاري شده ،
شومينه ضلع
شمالي ،
شبستان و
سرستونهاي
چوبي به كار
رفته در مسجد
است .
ديوارهاي
بيروني مسجد
، با استفاده
از طاقنما
هاي آجري
تزيين شده
است . در هر
طاقنما ،
مقدار زيادي
شمسه كلوك
معقلي ، به
طور ساده يا
چهار لنگه با
تركيب
زيبايي به
كار رفته است .
از ديگر
عناصر
تزييني ، سرو
معقلي مي
باشد كه همه
اين عناصر
تزييني . بر
روي زمينه
آجري با بافت
ساده يا
حصيري نقش
شده اسست .
كاشيهاي
معقلي كه
براي تزيين
به كار رفته
اند . شامل
چهار رنگ :
سفيد ، آبي ،
زرد و سياه
است (
تصويرهاي
شماره 6و7). كاربري
بنا درباره
ماربري بنا و
نوع بهره
برداري از آن
، بايد ذكر
كرد كه از اين
مسجد از
ابتداي
سساخت ، به
عنوان
پايگاه
مذهبي و
اجراي
فرييضه
پنجگانه
نماز جماعت
استفاده مي
شده است .
همچنين ،
طلبه هاي
علوم ديني
نيز براي طلب
علم ، پيش
ماموستا و
روحاني اين
مسجد مي آيند
و مدارج علوم
ديني را كسب
مي كنند .
همچنين ، از
طرف سازمان
ميراث
فرهنگي
استان
كردستان
پيشنهاد شده
است كه از اين
مسجد در
آينده ، به
عنوان
كتابخانه
ديني و مذهبي
نيز استفاده
شود. برنامه
مرمت مسجد اين
مسجد در
ادوار مختلف
، مرمت شده
است . كهنترين
تاريخي كه
درباره مرمت
اين مسجد در
دست است ،
تاريخ 1329 ه.ق را
نشان مي دهد .
اين تاريخ .
روي يك سنگ
نبشته كوچك ،
در داخل
مقبره سيد
حكيم ذكر شده
است . اين سنگ
نبشته روي
تاقچه سمت
راست مقبره
تعبيه شده ، و
در آن نام سيد
حكيم و خادم
آن موقع نيز
امده است . با
توجه به اين
سنگ نبشته ،
مي توان گفت
كه احيانا در
تاريخ ذكر
شده ، سقف
مسجد را
برگردانده
اند . چنين به
نظر مي رسد كه
پيش از تعمير
، سقف اين
مسجد همانند
سقف حوضخانه
، لاجري بود و
در اين تاريخ
، تيرهاي
چوبي بر آن
كار گذاشته
شد . از آن
تاريخ تا
سالهاي
اخير، هر
ساله يا يك
سال در ميان ،
مرمتها و
تصرفهايي در
مسجد صورت
گرفته است .
اما آنچه در
اينجا قابل
ذكر است ،
برنامه مرمت
سال 1378 به بعد است . در
سال 1378 ،
ديوارهاي
داخل مسجد و
ايوان ضلع
جنوبي آن
گچكاري شده ،
و سقف مسجد
قير پاشي
وديوارهاي
ضلع غربي نيز
رفع رطوبت
گرديد. در
سال 1379 ،
ديوارهاي
حوضخانه و
سقف گنبد
دارد آن
بندكشي شد .
علاوه بر
اينها .
كارهاي
مرمتي جزئي
نيز در
ديوارهاي
اضلاع مختلف
مسجد ، صورت
گرفت . در
سال 1380 ،،
برنامه
مرمتي
جامعتري
صورت گرفت ،
به طوري كه
مناره ها
مرمت و
بندكشي شد ، و
پله هاي داخل
مناره ها
كاشيهاي به
كار رفته در
ديوارهاي
مسجد و مناره
ها بازسازي گرديد.
ديگر برنامه
هاي مرمتي
اين سال
عبارت بودند
از : سقف كوبي
داخل شبستان
مسجد ، مرمت
ستونها و
سرستونهاي
چوبي داخل
مسجد ، و رنگ
آميزي آنها .
منابع
: 1.
اشتوران
، رسول ،
غاركرفتو ،
پايان نامه
فوقق ليسانس
باستان
شناسي 2.
سازمان
ميراث
فرهنگي
استان
كردستان
،مدارك
مربوطط به
مقاله 3.
فاروقي
، عمر ، نظظري
به تاريخ و
فرهنگ سقز ، 1374 4.
كاوه
، مصطفي ،
مونوگرافي
شهر سقز ، 1370 5.
كيخسروي
، رشيد ،
دوران بي
خبري
|