|
مسجد
جامع كبود
ايروان ،
ارمنستان رايزني
فرهنگي
سفارت
جمهوري
اسلامي
ايران در
ايروان در
كشور
ارمنستان به
همت و تلاش
سفارت
جمهوري
اسلامي
ايران ،
مسجدي
بازسازي و
احيا شده است
، كه چشم هر
بيننده اي را
خيره مي كند .
اين مسجد كه
به مسجد جامع
ايروان
معروف است ،
يكي از
برزگترين
مساجد منطقه
قفقاز مي
باشد كه در
دوران حكومت
كمونيستي به
دست فراموشي
سپرده شد ، و
حدود 70 سال در
شهر ايروان
همچون نگيني
در زير انبوه
غبارها
مدفون گرديد. استقلال
ارمنستان ،
وسيله اي
براي
برقراري
روابط
جمهوري
اسلامي
ايران با اين
كشور شد .
سفارت
جمهوري
اسلامي
ايران طي
ملاقاتهاي
مكرر با
مقامات و
مسئولان اين
كشور ، زمينه
هاي واگذاري
، احيا و
بازسازي اين
بناي زيباي
اسلامي
معماري
ايراني را
فراهم كرد . پيشينه
مسجد بر
اساس مدارك
موجود در
موزه ها و
اسناد ملي
ارمنستان ،
در شهر
ايروان حدود
هفت تا هشت
مسجد و
تعدادي
بناهاي ديگر
اسلامي و
مذهبي به
وسيله
مسلمانان
احداث شده
بود ، كه اكثر
آنها به دليل
شرايط ناشي
از تغيير و
تحولالت
سياسي و
نظامهاي
دولتي . مورد
بي توجهي يا
تخريب كامل
قرار گرفتند
و از بين
رفتند . در
سفرنامه
مادام
دلانوا ،
تصويري از يك
مسجد در شهر
ايروان ديده
مي شود ،كه هر
چند مسجد
جامع نيست ،
ولي دلالت بر
وجود مساجد
ديگر در اين
شهر مي كند . در
بين اين
مساجد و
بناها فقط يك
مسجد به نام
مسجد جامع
ايروان يا
مسجد كبود كه
بعضا به مسجد
خاني نيز
مشهور مي
باشد ، به علت
استفاده آن
براي مدتي به
عنوان موزه
تاريخ
ايروان و
تاريخ طبيعي
ارمنستان ،
از خطر
نابودي كامل
در امان ماند . هر
چند در طول
مدت بهر
برداري از
مسجد به
عنوان موزه ،
كمترين
اقدامي براي
بازسازي آن صورت
نگرفت ، اما
همين امر
باعث شد تا
اين مكان
مقدس دچار
تخريب گردد ،
و چارچوب و
كالبد اصلي
آن حتي به
صورت نيمه
مخروبه باقي
بماند . اما
مساجد ديگري
همچون : مسجد
تپه باش ( ساخت
1678 م ) مسجد جعفر (
ساخت 1898 م ) و
مسجد سر تپه (
ساخت قرن 18 م )
وديگر
بناهاي
اسلاميي ،
كاملا ويران
شدند . بر
ساس شواهد
موجود بويژه
مطالب قيد
شده در كتيبه
هاي مسجد
جامع ، اين
مكان به
دستور حسين
علي خان
،والي شهر
ايروان ، در
سال 1170 ه.ق / 1765 م
مصادف با
اواخر سلسله
زنديه تاسيس
شد . اين شخص
در نيمه دوم
قرن دوازدهم .
بيگلر بيگي
يا امير
اميران شهر
ايروان بود . در
كتاب گلشن
مراد ، تاليف
ابوالحسن
غفاري
كاشاني ، كه
به نوعي به
اوضاع و
احوال
روزگار كريم
خان پرداخته
است ، به نسبت
قاجاريه
اشاره مي كند
، و بيان مي
دارد كه اين
طايفه در
اوايل دولت
صفويه ، در
گنجينه و
ايروان مي
زيستند . در
همين كتاب در
بيان وقايع
سال 1175 ه.ق ، از
حسين علي خان
به عنوان
بيگلر بيگي
شهر ايروان
نامبرده شده .
كه همان باني
مسجد جامع
است . عكسها
و تصاوير
گرداوري شده
از موزه
تاريخ شهر
ايروان و
اداره آرشيو
ارمنستان ،
نشان ميم دهد
كه مسجد جامع
ايروان تا
سال 1330 ه.ق ،
همچنان فعال
بود ، و در انن
طلاب به
فراگيري
علوم ديني و
مسلمانان به
انجام دادن
اكور مذهبي
مشغول بودند . اينن
مسجد در
فاصله
سالهاي 1907 تا 1910
م / 1325 تا 1328 ه.ق ، يك
بار بازسازي
شد ، كه
همزمان با
آغاز جنگ
جهاني اول و
متعاقب آن بر
روي كار آمدن
نظام
كمونيستي در
روسيه و
همچنين
سياست دين
ستيزي بود ؛
به طوري كه بر
اثر بي توجهي
و خسارات
وارده ،
موجبات
متروك و
مخروبه شدن
آن فراهم آمد . اين
عامل در
كننار
سياستهاي
جديد دولت
كمونيستي
شوروي در
خصوص اجراي
طرحهاي
عمرانيي و
شهري ، همچون
طرح جامع شهر
ايروان و
احخداث
خيابانهاي
جديد ، بويژه
در كنار ضلع
شمال غربي
مسجد كه در
حال حاضر
ورودي اصلي
آن مي باشد ،
موجب تخريب و
از دست رفتن
كامل قسمتي
گرديد ؛ بهه
طوري كه تنها
راه ورود از
بين رفت ، و
تبديل به
دهليز تنگ و
باريكي شد . در
دو طرف آن نيز
مغازه هاي و
اماكن تجاري
تاسيس شد تا
جايي كه در
نگاه اول
به هيچ
عنوان اين
سراشيبي و
دهليز باريك
، به عنوان
ورودي مسجد
شناخته نمي
شد . علاوه
بر تمام اين
مسائل ، بر
اثر اجراي
طرح جامع شهر
ايروان ، كف
گذرها و كوچه
هاي اطراف
نيز بي از دو
متر بالا آمد .
به اين ترتيب
،مسجد ، موجب
فرسايش شديد
قسمتهاي
داخلي عمارت
از جمله :
ديوارها ،
طاقها و حجره
هاي واقع در
شرق و غرب آن
شد . شدت
رطوبت و
بارندگي
زياد ، موجب
شد تا بر
ديوارها و
پشت بامهاي
مسجد ، انواع
گياهان و حتي
درختچه هاي
كوچك و بزرگ
ريشه
بدوانند تا
جايي كه همه
كارشناسان
بر اين عقيده
بودند كه با
وجود چنين
رطوبت و
ويراني .
بايستي
ساختمان
كاملا تخريب
و از نو ساخته
شود مكه با
خواست و لطف
خداوند و
ننظر امير
مومنان كه
جاي جاي اين
مسجد نام
مقدسشان را
بز سينه دارد
، عمارت پا
برجا باقي
ماند و
بازسازي
گرديد. مشخصات
مسجد مسجد
جامع ايروان
با مساحتي
برابر با 7
هزار متر
مربع و در
ابعاد 100 در 70
متر ، 28 حجره
دارد ، كه
تعداد آنها
در هر طرف
حياط مسجد ، 14
حجره است . ابعاد
صحن داخل
مسجد ، 70 در 50
متر است ، و
تنها مناره
آن واقع در
ضلع جنوب
شرقي ، از كف
زمين 24 متر
ارتفاع دارد .
گنبد مسجد ،
رنگيي كبود
دارد كه
احتمالا علت
نامگذاري
اين مكان
مقدس است . روند
باز پس گيري ،
احيا و
نگهداري
مسجد پس
از فروپاشي
اتحاد
جماهير
شوروي و
اعلام
استقلال و
تاسيس
جمهوري در
اين كشور در
سال 1991 م ،
جمهوري
اسلامي
ايران از
اولين
كشورهايي
بود كه
استقلال
ارمنستتان
را به رسميت
شناخت .
متعاقب با
آغاز
ارتباطات
سياسي ،
اقتصادي و
فرهنگي ميان
دوكشور ،
قراردادي
نيز درباره
مرمت و باز
سازي فرهنگي
ميان دوكشور
، قرار دادي
نيز درباره
مرمت و
بازسازي
مسجد كبود و
واگذاري آن
به سفارت ج . ا.ا.
، جهت بهره
برداري
فرهنگي در
تاريخ 13 اكتبر
1995 م / 21 مهر 1374 به
امضا رسيد. مسئوليت
اجرايي
عمليات
بازسازي به
بنايد
مستضعفان و
جانبازان
انقلاب
اسلامي ، و
وظيفه نظارت
، تحقيق و
تهيه طرح
بازسازي و
مرمت آن ، به
كارشناسان
سازمان
ميراث
فرهنگي
واگذار و
عمليات
بازسازي
عملا از 26
مرداد 1375 آغاز
شد . اين
عمليات تا
سال 1377 ادامه
پيدا كرد . بعد
از آن ، عملا
جريان كار
متوقف گرديد
و ضلع شمال
غربي مسجد كه
بنا بر اصل
طرح ، درب
اصلي و
حسينيه
شمالي
بايستي در
آنجا
بازسازي مي
شد ، نيمه
تمام باقي
ماند . همزمان
براي فعال
بودن اين
مكان مقدس ،
هيئت امنايي
تشكيل گرديد
كه به رغم
مشكلات
موجود ، با
كمك
ايرانيان
متعهد ، به
امور مسجد
رسيدگي
گرديد و كليه
مراسم مذهبي
در آن اجرا شد.
در
تابستان 1378 با
شروع كار
رايزني
فرهنگي
جمهوري
اسلامي
ايران در
ايروان ،
مسئوليت
نظارت و
نگهداري
مسجد با
هماهنگي كه
بين روساي
سازمان
فرهنگ و
ارتباطات
اسلامي و
بنياد
مستضعفان و
جانبازان
انقلاب
اسلامي وقت
به وجود آمد ،
به عهده
سارمان
فرهنگ و
ارتباطات
واگذار شد . از
آن پس نيز
ايجاد فضاي
سبز حياط ،
مرمت حوضچه و
باغچه دروني
مسجد ، تعمير
فضاي پشت
مسجد و محيط
بيروني
اطراف مسجد ،
ادامه
بازسازي درب
اصلي و دو
مغازه در
خيابان
ماشتوتس ( در
حال بازسازي )
را اين
سازمان با
همكاري
سفارت
جمهوري
اسلامي
ايران و
بنياد
مستضعفان
ادامه داده
اند . مراحل
بازسازي و
مرمت كلي
مسجدد نيز كه
از سوي بنياد
مستضعفان و
جانبازان
انجام شد ، به
دليل خسارات
بسيار زياد
وارده در طي
صد سال گذشته
، در چندين
مرحله و به
ترتيب ذيل به
پايان رسيد : 1.
مرحله
تهيه طرح
نجات بخشي و
بازسازي 2.
مرحله
اجراي
عمليات
خاكبرداري و
تخليه مسجد
از بقاياي
موزه ها و
مغازه ها 3.
مرحله
مرمت نقاط
آسيب ديده و
تعمير آنها فعاليتهاي
فرهنگي
انجام شده در
مسجد جامع از
جمله
فعاليتهاي
فرهنگي
انجام شده در
مسجد ، تاسيس
كتابخانه ،
برگزاري
كلاسهاي
فارسي و بر
پاييي
نمايشگاه
دائمي عكس
است . كتابخانه
مسجد جامع از
تاريخ 27/7/77 با
كار جمع آوري
و كلاسه بندي
كتابها با
سيستم
كتابخانه اي
، كار خود را
شروع كرد و در
تاريخخ 17 /12 /77 به
صورت رسمي
افتتاح شد . در
حال حاضر ،
اين
كتابخانه
بيش از 7 هزار
جلد كتاب را
در خود
نگهداري مي
كند كه از آن
جمله مي توان
كتابهاي :
فرهنگ ،
ادبيات ،
رمان ،
كودكان ،
تاريخ ،
معارف و علوم
سياسي را نام
برد . همچنين
در كنار امور
كتابخانه اي
، اين مسجد
آرشيو
نوارهاي
ويدئويي و
ضبط صوت نيز
دارد كه در
حال حاضر بيش
از 500 حلقه
فيلم و حدود 400
حلقه نوار
صوتي ، در آن
موجود است .
نوارهاي
فيلم آرشيو
كتابخانه
مسجد جامع ،
به فيلمهاي :
سينمايي ،
سريالهاي
ايراني ،
كودكان ،
ايران شناسي
و مراسم
مختلف
برگزار شده ،
تقسيم مي شود .
نوارهاي
صوتي نيز از
نوارهاي
موسيقي ،
موزيك
،كودكان و
مذهبي تشكيل
شده است . اين
كتابخانه هم
اكنون 120 عضو
دارد ، كه
بيشتر آنان
را
دانشجويان
ارمني رشته
زبان فارسي
تشكيل مي
دهند . بقيه
اعضا ، از
دانشجويان
ايراني ،
تجار فارسي و
ماموران
اعزامي به
ايروان مي
باشند . نمايشگاه
دائمي عكس
مسجد جامع
ايروان ، در
چهار حجره از
حجره هاي
مسجد ايجاد
شده است ، كه
شامل عكسهاي
قديم و
تاريخي مسجد
، و همچنين
عكسهاي
مربوط به
بازسازي
واحياي ان مي
باشد . ضمنا ،
يك حجره نيز
از اين چهار
حجره به
عكسهايي از
كليساهاي
ارامنه در
ايران
اختصاص
يافته است ،
كه گردشگران
ارمني و
خارجي از آن
بازديد مي
كنند . همچنين
، سسه حجره
نيز ويژه
كلاسهاي
فارسي است ،
كه دانش
آموزان زبان
فارسي در اين
كلاسها همه
روزه از ساعت
14 تا 20 ، مشغول
فراگيري
زبان فارسي
هستند . از
جمله
فعاليتهاي
مهم ديگر
مسجد ، تشكيل
مراسم مذهبي
در روزهااي
اعياد و
عزاداري است
، كه جمع
كثيري از
ايرانيان در
آن شركت
دارند . برگزاري
مراسم در
مسجد دهه
محرم بادعوت
روحانياني
از ايران ،
مراسن
عزاداري و
سينه زني
برقرار مي
شود . همچنين ،
مراسم اطعام
تقريبا در
همه اين ده شب
برگزار مي
گردد . در ماه
مبارك رمضان
نيز با
استفاده از
مبلغان
اعزامي ،
مراسم رمضان
با شكوه هر چه
تمامتر
برگزار مي
شود. ضمنا
، در اين مسجد
هر شب جمعه ،
دعاي كميل
نيز برگزار
مي شود كه با
حضور
ايرانيان
حاضر در
ارمنستان ،
حالت روحاني
خاصي را دارد . در
پايان ، از
همه مسئولان
و افراد خير
خواهي كه در
اين گونه
امور همواره
پيشقدم بوده
اند ، دعوت مي
كنم تا در
پايان
رساندن
تعميرات
ايين مكان
مقدس و روشن
نگاه داشتن
چراغهاي اين
مسجد ، ما را
ياري كنند.
|