مسجد
شفا ، تهران
سيداحمد
فرحناك فر اشاره مسجد
، نخستين
نهادي است
كه بهنگام
ورود حضرت
پيامبر (ص) به
مدينه شكل
گرفت . اين
نكته حكايت
از آن دارد كه
شكل گيري
جامعه
اسلامي بدون
نقش آفريني
مساجد
امكانپذير
نبوده است . با
توجه به
شوونات
مختلف يك
جامعه ،
بديهي است كه
كاركرد مسجد
از امور عادي
فراتر مي رود
، و ابعاد
فرهنگي و
اجتماعي و
سياسي را نيز
در بر مي يگرد
. حضور فعال
مساجد در
دوران گسترش
و پيروزي
انقلاب
اسلامي
ايران جلوه
اي از اين
احيا و حفظ
جايگاه مسجد
در جهاني كه
با
دگرگونيهاي
شتابان در
زمينه هاي
فرهنگي ،
اجتماعي و
سياسي روبرو
است ، به تلاش
سخت و پيگير
نيازمند است .
در راستاي
گزارش
فعاليتهاي
مساجد ، مجله
مسجد اين بخش
را معرفي
مساجد نمونه
و شرح عملكرد
آنان ويژه
كرده است .
اميدواريم
مساجد سراسر
ايران با
ارسال شرح
فعاليتهاي
خود براي
مجله ، ما را
در شناسايي
ومعرفي
مساجد نمونه
ياري كنند. گزارش
اين شماره به
شرح عملكرد
مسجد شفا ،
تهران
اختصاص دارد . مقدمه
دارالشفاي
دلهاي
مستمند
مومنان خدا
در خطه شمال
تهران ، مسجد
با عظمتي است
كه همچونم
نگيني سبز ،
در قلبها مي
درخشد و
چشمها را
خيره مي كند . سادگي
، صفا ، پاكي و
طهارت ظاهري
مسجد ، به
انسان آرامش
و سكينه
معنوي مي دهد
؛ بويژه
اينكه امام
مسجد ، از
مجتهدان
فاضل و صاحب
نام در اصول
فلسفه ، مدرس
حوززه هاي
ديني و از نسل
روحانيت
مبارز در يك
قرن اخير است . وضعيت
جغرافيايي ،
فرهنگي و
اجتماعي
مسجد و منطقه
مسجدشفا در
خيابان ولي
عصر ( عج ) و
ميان
خيابانهاي
شهيد بهشتي و
شهيد مطهري ،
و در ابتداي
كوچه اي به
همين نام ،
قرار دارد . با
آنكه خيابان
ولي عصر (عج)
يكي از طويل
ترين و متنوع
ترين
خيابانهاي
بزرگ است ،
متاسفانه
كمبود مسجد
در حاشيه اين
خيابان
كاملا به چشم
مي خورد . مسجد
شفا در
امتداد كوچه
شفا ، و در جنب
مخابرات و
بيمارستان
شفا قرار
دارند . مردم
منطقه از
لحاظ معيشتي
، از قشر
متوسط جامعه
و از لحاظ
شغلي ، بيشتر
كسبه محل و
خيابانهاي
مجاورند . اين
افراد از
لحاظ
اعتقادي ،
مردم پايبند
به اصول
مذهبي اند . و
به انحادي
گوناگون با
مسجد شفا
ارتباط
دارند. خيلي
از دانش
آموزان دختر
شاغل به
تحصيل در
مدرسه
ددخترانه رو
به روي مسجد
شفا ،
اعتقادا
دارند كه
وجود مسجد در
روربه روي
محل تحصيل
آنان ، باعث
ايجاد آرامش
قلبي در آنان
شده است و در
نهايت در
تحصيلاتشان
موفق شده اند .
البته ، اين
دانش آموزان
به علت
نامناسب
بودن ساعات
كلاس در موقع
نماز ظهر و
عصر ، توفيق
شركت در نماز
جماعت را
ندارند. وضعيت
ساختمان و
معماري مسجد
كلنگ احداث
مسجد شفا در
سال 1340 ، به دست
آيت ا…
العظمي سيد
احمد
خوانساري ،
از مراجع
تقليد
شيعيان به
زمين زده شد .
پيش از آن هم
در زمان حيات
آيت ا…
العظمي
بروجردي ،
اجازه خريد
زمين و احداث
مسجد از
ايشان
دريافت شد.
هزينه ساخت ،
از سهم مبارك
امام تامين
شد. هم اكنون
ساختمان
مسجد و
مستحدثات
وابسته به
مسجد با
مساحت 900 متر
مربع و با
مشخصات زير ،
مورد
استفاده
مردم است . بخش
بيشتر كوچه
شفا ، مشرف به
خيابان ولي
عصر (عج) را
ساختمانهاي
مسجد فرا
گرفته است .
ورودي به
محوطه مسجد ،
از حياطي صد
متري وابسته
به مسجد مي
گذرد ، و اين
مستحدثات را
به بخش شرقي و
غربي تقسيم
مي كند. دو
گلدسته بلند
به ارتفاع 20
متر با
تزيينات و
كتيبه مزين
با آيات الهي
و به رنگ
فيروزه اي ،
از دور جلوه
مي كند .
خوشنويسي
آيه : “ ان
اللله و
ملائكه
يصلون علي
النبي يا
ايها الذين
آمنوا صلوا
عليه و سلموا
تسلليما ” در
هر دو گلدسته
به طرز
ماهرانه و
زيبايي
انجام شده
است ، كه شبها
در پرتوي نور
چراغها اين
زيبايي دو
چندان مي شود .
از در ورودي
سمت شرقي
حياط مسجد ،
وارد شبستان
اصلي مي شويم .
مساحت اين
شبستان ، 400
متر مربع است .
خانمها از
سمت شرقي و
آقايان از
سمت غربي آن
استفاده مي
كنند. شش
ستون بلند به
ارتفاع 10 متر
در شبستان ،
استحكام
فوقاني و
گنبد بزرگ
مسجد را حفظ
مي كند .
لوسترهاي
قديم چشم
انداز
تزيينات
داخلي
شبستان را كه
با آيات سوره
هل آتي و
همچنين
اسماء الهي و
ائمه اطهار (ع)
تذهيب شده
است ، جلوه
خاصي مي بخشد . با
اينكه حدود 40
سال از ساخت
مسجد مي گذرد
، ولي نحوه
نگهداري و
پاكيزگي
محيط شبستان
، جذبه بسيار
دل انگيزي به
مسجد مي دهد .
يك ايوان به
مساحت 40 متر
مربع . در
ورودي سمت
حياط مسجد ،
باي برگزاري
آموزش قرائت
قرآن در
ماههاي
رمضان ، ختم
انعام و
همچنين
اقامه نماز
به هنگام
سخنرانيها
در نظر گرفته
شده است . محراب
مسجد با
ابعاد 5 در 5
متر ، به طرز
هنرمندانه
اي كاشيكاري
شده است .
كتيبه هاي
اين محراب
شامل آيات ، و
اسماء و صفات
الهي ، اثر
استاد نجفي
زنجاني ، در
دهه 40 است .
بخشهاي
داخلي گنبد
مسجد كه بخش
فوقاني
شبستان را
تشكيل مي دهد
، كاشيكاري
بديعي دارد ،
كه با آيات
قرآن مزين
شده و در نوع
خود كم نظير
است و نيز ،
ازاره هاي
شبستان با
سنگهاي شفاف
سبز رنگ
تزيين شده
است . امام
جماعت مسجد
شفا از
سال 1340 تا كنون
، امامت
جماعت مسجد
را آيت ا…
سيد رضي
شيرازي بر
عهده دارد .
ايشان نوه
بنيانگذار
نهضت اسلامي
در قرن
سيزدهم هجري
، آيت ا..
العظمي سيد
محمد حسن
شيرازي
معروف به
ميرزاي
شيرازي بزرگ
است . معظم له
در سال 1307 در
نجف اشرف
متولد شد و تا
30 سالگي ، در
همان مكان
شريف به
تحصيل
مقدمات ، سطح
و خارج فقه و
اصول اشتغال
داشت . وي از
محضر آيات
بزرگي همچون :
پدرش ، آيت ا… سيد
محمد حسين
شيرازي ،
استفاده برد.
اولين اجازه
اجتهاد
ايشان ، از
طرف آيت ا…
العظمي شيخ
محمد حسين
كاشف الغطاء
صادر شد . پس
از اين دوره ،
ايشان ببه
تهران
مهاجرت كرد و
به مدت 7 سال ،
از محضر آيت ا…
شيخ محمد تقي
آملي در درس
خارج فقه درك
فيض كرد. وي
دورس فلسفه و
عرفان را ، از
قبيل : شرح
منظومه ،
اشارات ،
اسفار و شرح
فصوص ، خدمت
آيات عظام :
ميرزا مهدي
الهي قمشه اي
، ميرزا
ابوالحسن
شعراني ، سيد
ابوالحسن
رفيعي
قزويني ،
ميرزا احمد
آشتياني و
فاضل توني
فرا گرفت .
ايشان از سال
1344 تا كنون ، به
تدريس دروس
سطوح عاليه
فلسفه ،و
خارج فقه
اصول در حوزه
ها و
دانشگاهها
اشتغال تام
دارند . شرح
جامع كتاب
منظومه و
حاشيه بر
اسفار كه
قسمت امور
عامه آن در
آستانه چاپ
مي باشد ،
نتيجه
تلاشهاي اين
سالهاست . در
سال 1381 ، كتاب
نقد و طرح
انديشه ها كه
يكي از
تاليفات با
ارزش ايشان
مي باشد ،
منتشر شد . پس
از پيروزي
انقلاب
اسلامي ، آيت
ا…
مهدوي كني
ايشان را به
عنوان رئيس
كميته شمال
تهران
انتخاب كرد
كه به
دلائليي
ايشان
خودداري
كردند. در سال
1358 و به دستور
امام ، ايشان
به همراه
شهيد بهشتي و
شهيد مفتح ،
به عنوان
كانديداي
استان تهران
در مجلس
خبرگان در
نظر گرفته
شده ، و طي
اعلاميه اي
به مردم
معرفي شدند .
در همينن
ايام و به
هنگام
مراجعت به
منزل ، در
نزديكي مسجد
شفا از سوي
گروه فرقان
مورد حمله
قرار گرفت ،
كه معالجه
ايشان بيش از
يك سال ، در
داخل و خارج
از كشور طول
كشيد. ايشان
در طي اين مدت
علاوه بر
اشتغالات
علمي ، به
اقامه نماز
جماعت در
مسجد شفا ،
تفسير قرآن و
تربيت
جوانان و
مشتاقان
علوم اسلامي
پرداخته است .
همچنين ،
ايشان در بحث
و گفتگو با
پيروان
اديان و
مذاهب
گوناگون
اهتمام
داشته و از 30
سال پيش
تاكنون ـ
بنابر اسناد
موجود در
دفتر يادبود
ـ توانسته
است بيش از 250
نفر را به دين
مبين اسلام
هدايت كند . آيت
ا… سيد رضي
شيرازي
درباره نحوه
اسلام آوردن
اين اشخاص
،مي گويد : “
عده اي از
مشتاقان
شناخت حقايق
الهي از طرق
مختلف ، چه از
طريق
دانشگاهها و
محافل علمي
خارج از كشور
و چه ازز طريق
آيات عظاام و
حوزه ها ،
پيگير
راهيابي به
وادي
خداشناسي
اند . با اين
اشخاص با
برنامه ريزي
قبلي ، از يك
تا سه ساعت
گفتگو و
مباحثه مي
شود ، و به
سوال هايشان
با دليل
و برهان پاسخ
داده مي شود .
آنان نيز به
حكم عقل و خرد
خود ، به دين
اسلام مشرف
مي شوند ”. به
اعتقاد امام
جماعت مسجد
شفا : “ بيشتر
كارها و
فعاليتهاي
روحانيت ،
بايد در راه
ساختن مادي و
معنوي مردم
باشد . در اين
باره بايد
زندگي و
دنياي خوب را
به مردم
معرفي كرد .
نهضت تنباكو
عليه
استعمار به
رهبري مرحوم
ميرزاي
شيرازي ،
انقلاب
اسلامي به
رهبري حضرت
امام (ره) ،
نمونه هايي
از
مجاهدتهاي
روحانيت
براي تامين
روح و جسم
مردم است ” . آيت
الله سيد رضي
شيرازي
معتقد است كه
روحانيان
لازم است از
علوم جديد
آگاه باشند .
وي تاكيد مي
كند : “ قبل از
اينكه
دانشگاهها
در ايران
تاسيس شود ،
حوزه ها و
روحانيان با
اكثر علوم
روز آشنا
بودند . مثلا
استادم آيت ا..
سيد
ابوالحسن
رفيعي
قزويني ، با
اكثر علوم
آشنايي داشت .
استاد ديگر
من ، ميرزا
ابوالحسن
شعراني از
علومي همچون :
اسطرلاب ،
هيئت ، نجوم ،
فلسفه ، طب ،
فقه ، اصصول و
ادبيات :
فارسي ، عربي
، عبري و
فرانسه
آشنايي داشت .
استاد ديگرم
، علامه
ميرزا مهدي
الهي قمشه اي
، به فقه ،
اصول ،
ادبيات
فارسي و
فلسفه آشنا
بود . هم اكنون
نيز
روحانيان
بسياري هم در
حوزه و هم
دانشگاه
حضور دارند ،
و برخي از
آنان تا
دكترا درس
دانشگاهي
خوانده اند .
به نظر من ،
علوم حوزوي و
دانش روز ،
براي ايفاي
وظايف
روحانيان
لازم و مهم
است ” . ايشان
درباره
ويژگيهاي يك
امام جماعت
موفق ، معتقد
است : “ امام
جماعت بايد
كاملا در
اختيار مسجد
باشد ؛ يعني
چند شغله
نباشد . لازم
است امام
جماعت فقط به
فكر انجام
دادن شئون
مسجد باشد ، و
به نيازهاي
مسجد و مردم
اهميت بدهد .
اگر امام
جماعت چند
شغله باشد ،
بايد نايب
براي مسجد
بفرستد . امام
غير راتب نمي
تواند همه
وظايف امام
جماعت را
ادامه دهد . به
من شغلهاي
زيادي ، از
جمله رياست
دانشكده و
استادي
دانشگاه
پيشنهاد شد .
ولي ديدم اين
مشاغل ، در
راستاي
انجام دادن
وظايف امام
مسجد نيستند .
همچنين ،
امام جماعت
بايد در ميان
مردم و همراه
آنان باشد .
علاوه بر
حضور در مسجد
و محافل ، در
خانه امام
جماعت لازم
است بر روري مردم
باز باشد .
امام جماعت
حتما بايد پس
از پايان
نماز ، حدود
يك ساعت در
ميان مردم
بماند و
مسائل آنها
را رسيدگي
كند . همچنين ،
بهتر است
هفته اي دو يا
سه شب ،
برنامه هاي
متنوع ديني و
مذهبي داشته
باشد . همه
اينها
ارتباط امام
جماعت با
مردم را
تقويت مي كند
” . آيت
ا.. شيرازي
درباره
ويژگيهاي يك
مسجد خوب ،
اظهار مي
دارد : “ محيط
مسجد بايد
قابل توجه
باشد . بعضي از
ويژگيها ، در
جذب مردم و
احساس آرامش
بسيار موثر
است ؛ از جمله
داشتن اخلاق
حسنه و خوش
رفتاري امام
جماعت و خادم
مسجد ، و
نظافت عمومي
و زيبايي
مسجد. اگر
امام مسجد
خوش اخلاق
باشد در
مسير ديني
صحبتهاي
مطبوع و قابل
پسند به مردم
ارائه كند ،
آنچه را كه مي
گويد به وجه
احسن خود عمل
كندد ، بيشتر
مراقب رفتار
خودش و در صدد
برطرف كردن
عيبها و
نقايص باشد ،
مردم جذب
مسجد مي شوند
”. هيئت
امناي مسجد
شفا اين
مسجد براي
گردش صحيح
كار ، هيئت
امنايي زير
نظر امام
جماعت مسجد
تشكيل داده
است ،كه بر
امور مسجد ،
مراسمها و
مراجعان
رسيدگي مي
كند . دفتر
مسجد غير از
روزهاي جمعه
، هر روزه از
ساعت 9 صبح تا
يك بعد از ظهر
، و عصرها از
ساعت 4 تا يك
ساعت پس از
نماز مغرب و
عشا باز است .
آقاي محمد
همام پور ،
مسئول دفتر
مسجد و از
اعضاي هيئت
امنا ، كه به
مسائلل مسجد
از جمله :
نظافت ،
خدمات به
مراجعان ، و
نظارت بر
فعاليت
بخشهاي جنبي
مسجد را به
عهده دارد ،
مي گويد : “ اين
توفيق را خدا
نصيب من كرد ،
كه پس از
بازنشستگي
در اداره محل
كار قبلي ،
بتوانم قدمي
در راه احياي
دين او
بردارم و
براي عمران
مسجد ، خدمتي
انجام دهم ” . اقامه
نماز جماعت
در مسجد شفا اقامه
نماز جماعت
در اولين
لحظات پس از
اذان ظهر و
عصر ، و مغرب و
عشا برگزار
مي شود . صفوف
نماز جماعت
در شبها ،
فشرده تر است .
حضور جوانان
محل به هنگام
اقامه نماز
مغرب و عشا
جلوه خاصي
دارد . هر روز
و شب پس از
برگزاري
نماز ، عده اي
به نوبت با
آيت ا.. سيد رضي
شيرازي
ديدار مي
كنند . در اين
ديدارها
،معمولا
نيازهاي
اعتقادي و
مسائل زندگي
با ايشان در
ميان گذاشته
مي شود . معظم
له نيز با
حوصله و
متانت به
آنان پاسخ مي
گويد . اين
ديدارها ، هر
بار يك ساعت و
نيم طول مي
كشد . آقاي
مهران رجبي ،
يكي از
جوانان حاضر
در مسجد و
دانشجوي
مهندسي
نساجي ،
درباره
اقامه نماز
در اين مسجد
مي گويد : “ من
از زخيابان
شهيد مطهري
به اين مسجد
مي آيم . نماز
در اين مسجد ،
برايم
دلپذيرتر
است تا مسجد
محل خودم ؛
زيرا اين
مسجد خيلي از
جوانب لاززم
براي رسيدن
به قرب الهي
را همچون :
پاكيزگي و
نظافت رعايت
مي كند ” . آقاي
محمد
ابراهيم
رضواني ، يكي
ديگر از نماز
گزاران ، مي
گويد : “ من
مسافرم و بر
حسب اتفاق
آمده ام . ولي
وجود
پيشنماز با
اخلاص و نظم و
انظباط در
مسجد ، برايم
جالب است ” . از
خانمي كه با
عجله از كنار
مسجد مي گذرد
و در كوچه
مجاور مسجد
ساكن است ،
درباره
اهميت و ارزش
مسجد مي گويد :
“ مسجد براي
من ارزش دارد .
اصلا وجود
مسجد براي
مسلمانان ،
مايه آرامش
است ؛ زيرا
آنجا
جايگاهي است
كه مردم مظهر
خدا را در آن
مي بينند ” . آقايي
كه در
همسايگي
مسجد زندگي
مي كند ،
درباره انس
با مسجد مي
گويد : “ گاهي
به مسجد مي
آيم . ولي
معمولا جمعه
براي شركت در
نماز جماعت
به مسجد مي
آيم ؛ زيرا
فراغت
بيشتري دارم
” . فعاليتهاي
مسجد در
دوران
پيروزي
انقلاب
اسلامي در
دوران
پيروزي
انقلاب
اسلامي و قبل
از آن ، اين
مسجد در
روشنگري
مردم مبارز
با دستگاه
حاكمه شاه
فعال بود . با
شروع خيزش
همگاني مردم
در سال 57 ، اين
مسجد محلل
برپايي
سخنراني آيت
ا.. سيد رضي
شيرازي عليه
رژيم شاه بود .
مردم محل و
محلات ديگر
تهران ، شبها
در ايين مسجد
تجمع مي
كردند . همين
امر باعث شد
كه چندين بار
ساواك و
نيروهاي
امنيتي شاه
در امور مسجد
دخالت كنند ،
و حتي امام
جماعت مسجد
را دستگير و
زنداني
كردند . اما با
فشار و
درخواست
مسجديان و
مردم ، ساواك
نتوانست
كاري بكند و
ايشان آزاد
شد . فعاليت
مسجد در
دوران دفاع
مقدس مسجد
در دوران
دفاع مقدس و
با تشويق
امام جماعت ،
محل جمع آوري
هدايا و
كمكها بود . پس
از اعلام
نيازهاي
جبهه و جنگ ،
متمكنان و
كسبه به مسجد
دعوت مي شدند
، و ضرورت كمك
به جبهه ها به
آنان
يادآوري مي
شد . اين كمكها
شامل : مواد
غذايي ، دارو
و پوشاك بود
كه به صورت
كاروان
اهدايي ،
راهي جبهه ها
مي گرديد.
بازديد
گروهي از
جبهه ، در
ايام مختلف
انجام مي
گرفت . در همين
راستا و براي
رفع نياز
مردم ، بسيج
اقتصادي محل
نيز در مسجد
داير شد و هر
روزه به مردم
خدماتي عرضه
مي كرد . فعاليتهاي
بسيج از
ابتداي
دستور حضرت
امام (ره )
مبني بر
تشكيل بسيج ،
اين مسجد نيز
در اين موضوع
پيشگام بود و
به نداي حضرت
امام خميني (ره
) لبيك گفت .
جوانان محل
به طور خود
جوش در مسجد
حاضر مي شدند
و با
سازماندهي
در برهه خاص و
حساس انقلاب
اسلامي ، با
تشكيل
واحدهاي
ايست و
بازرسي در
محلات مجاور
، و
خيابانهاي
شمال . و
همچنين
اعزام
گروهههاي
رزمي به جبهه
ها ، انقلاب
را پاس
داشتند . مردم
ايثارگر و
فداكار محل ،
شهداي
گرانقدري را
تقديم اسلام
كردند ، و عده
اي نيز به
افتخار
جانبازي
نايل شدند . هم
اكنون بسيج
مسجد داير
است و در ايام
خاص ببويژه
در اوقات
فراغت دانش
آموزان ،
برنامه هاي
اردويي و
آموزشي دارد . فعاليتهاي
جنبي مسجد
شفا مجموعه
مسجد شفا
داراي دو بخش
عمده است : يكي
، ساختمان
مسجد و
شبستان ، كه
در سمت شرقي
اين مجموعه
قرار دارد . ديگري
، ساختمان دو
طبقه بخش
خدمات جنبي ،
كه در سمت
غربي مسجد
قرار دارد .
حياط دلگشاي
مسجد ، اين دو
بخش را از هم
جدا مي كند . در
طبقه همكف ،
تالار
سخنراني با
مساحت 400 متر
مربع ساخته
شده است . دو
بخش : آقايان و
خواهران ،
مجموعا 400 نفر
ظرفيت دارد .
معمولا در
اين تالار
سخنرانيها ،
مجلس ختم و
ترحيم ،
مراسمهاي
اعياد
برگزار مي
شوود . يك سن
مشرف به
جمعيت براي
مراسمها در
نظر گرفته
شده است ، كه
جايگاه
سخنرانن در
آن قرار دارد . در
طبقه فوقاني
، كتابخانه
قرار دارد كه
به دليل وجود
حدود 6 هززار
جلد كتاب و
كمبود جا ،
استفاده اي
از آن نمي شود
. همچنين ، در
بخشي از اين
طبقه ،
فعاليتهاي
بسيج انجام
مي شود . در
طبقه زير
زمين ،
سرويسهاي
بهداشتي
ويژه بانوان
و آقايان
وجود دارد .
بخشي از آن ،
انبار و
موتور خانه
است . اين
بخشها ، زير
نظر مدير
دفتر اداره
مي شوند . برنامه
هاي ديگر
مسجد شفا مسجد
شفا به
مناسبتهاي
مختلف سال ،
برنامه هايي
متغير و ثابت
دارد . روزهاي
شنبه و سه
شنبه در محل
سالن
خواهران ،
كلاس آموزش
قران ويژه
بانوان داير
است . همچنين ،
جلسات تفسير
قرآن از سوي
خانم
شريعتمداري
برگزار مي
شود . در
ماههاي :
رمضان ، محرم
و صفر ،
برنامه هاي
سخنراني در
ظهر و شب بعد
از نماز ،
برگزار يم
گردد . در
سالروز
ميلاد ائمه
اطهار (ع) و
ايام شهادت
اين
بزرگواران ،
برنامه هاي
خاص ، همچونن
سخنراني
امام جماعت
مسجد و وعاظ
تهران برقرا
است .
|