10 بار دوستت دارم

 راه حل‌هاي مناسبي براي كم كردن اختلاف خواهر و برادر

پروين نظري نژاد

منبع : روزنامه جام جم 4/6/83

معمولا خواهر و برادرهاي بزرگتر درباره اين كه كودك تازه چقدر بامزه خواهد بود افكار جالبي دارند اكثر والدين نيز نظرات رمانتيك و آرماني درباره اين كه كودكانشان چه لحظات زيبايي را با هم سپري خواهند كرد در ذهن مي پرورانند. آنها مي‌انديشند كودكانشان بهترين دوستان يكديگر خواهند شد.

ولي حقيقت اين است كه خواهر و برادرها حداقل در سالهاي اوليه زندگي شان هميشه با همديگر خوب نخواهند بود و زمان بسياري را در حال جنگيدن و مشاجره سپري خواهند كرد. البته اختلاف بين خواهر و برادرها طبيعي است و از تفاوت سني شخصيت و علايق آنها ناشي مي شود ولي بدان معنا نيست كه نمي توانيد به كودكانتان كمك كنيد تا با هم پيوندهاي محكمي پيدا كنند و با همديگر خوب تر باشند.

اختلاف خواهر و برادرها 3 عامل عمده دارد : جلب توجه والدين ، دستيابي به قدرت و دستيابي به مالكيت هر يك از كودكان مي خواهند تمام توجه شما را و يا حداقل بيشتر از خواهر و برادرهايش به دست مي آورند به دست آورند معمولا يك كودك خردسال پس از به دنيا آمدن يك نوزاد جديد در خانواده به عادت هايي مثل كميدن شستش ، آب خوردن از شيشه و خيس كردن خودش بازمي گردد تا حداقل به همان ميزان كه كودك جديد توجه مي بيند به او هم توجه شود در هر گروهي سلسله مراتبي وجود دارد كودك بزرگتر در خانواده مي كوشد به دليل جثه سن و زودتر به دنيا آمدن قدرت خود را حفظ كند در حالي كه خواهر و برادرهاي كوچكتر براي به دست آوردن چنين موقعيتي باريك تر بودن ، ورزشكار شدن ، زيباتر بودن ، يا هر مزيت ديگري كه بتوانند به دست بياورند با بزرگترها رقابت كنند زماني كه بيش از دو كودك باشند اتحادهايي به وجود مي آيد ؛ مثلا بزرگترين و كوچكترين با همديگر متحد مي شوند يا اينكه پسرها عليه دخترها با همديگر متحد مي شوند.

جنگيدن بر سر اموال يا دوستان اغلب تلاشي براي جلب محبت و تصديق والدين است و ممكن است بازتاب جنگ قدرت در خانواده (بين پدر و مادر) نيز باشد.

جمله « مال منه» آغازگري آشنا براي دعواهاست، شما نمي توانيد اختلاف خواهر و برادرها را ريشه كن كنيد بلكه مي توانيد يك ارتباط سالم بين خواهر و برادرها ايجاد كنيد و بكوشيد آشفتگي را در يك حد قابل تحمل نگه داريد.

حل اگر مي خواهيد اختلافات بين خواهر و برادرها تا اندازه اي برطرف بشود به راه حل هاي مناسب ذيل توجه فرماييد:

تازه واردهاي خانه

اگر تنها يك فرزند داريد اين كودك مركز توجه به شما خواهد بود و شما نقطه اصلي تمركز در دنياي او خواهيد بود (حداقل براي 3 سال اول زندگي) با آمدن كودك جديدي به خانواده زندگي كودك قبلي تغيير خواهد كرد و بايد به او كمك كنيد تا براي پذيرفتن عضو جديدي از خانواده آماده شود. به طور كلي هر چه فاصله سني بين خواهر و برادرها كمتر باشد اين دوره انتقالي مشكل تر خواهد بود. اگر فاصله آنها 3 سال يا بيشتر باشد، كودك برگتر كاملا متكي به خود شده در فعاليت هاي خارج از خانه جا افتاده است . او با كودكان ديگر بازي مي كند و با همسالانش ارتباطاتي برقرار كرده است. ولي بين كودك هر چه باشد دنيايش با آمدن كودك جديد زيرورو خواهد شد.

درباره كودك جديد با فرزندان صحبت كنيد تا حد ممكن كودكتان را در پذيرفتن نوزاد جديد شكرت دهيد تا هر دو در تجربه به انتظار براي به دنيا آمدن او شريك باشند بگذاريد به ضربان قلب نوازاد گوش دهد در تزيين اتاق كودك كمك كند و يا تصاويري را به گهواره بچسباند . بگذاريد كودكان در انجام كارهاي نوزاد كمك كنند خواهر و برادرها حداقل در چند هفته اول مشتاق خواهند بود كه در كارهاي نوزاد كمك كنند. بگذاريد زير نظر شما آنچه از دستشان بر مي آيد انجام دهند. اين كار باعث خواهد شد كه بين آنها پيوندي صميمي برقرار شود. از سويي ديگر كودك بزرگتر را تبديل به يك خدمتكار نكنيد . زماني را نيز به كودك  بزرگتر اختصاص دهيد. كودكان مي انديشند كه شما هميشه به نوزاد مي پردازيد و اين مساله باعث خواهد شد كه آنها حسود شوند با اين كه نسبت به شما يا نوزاد احساس عصبانيت كنند و آنها خواهند كوشيد با تمايش دادن كامل خودشان يا حتي بازگشت به رفتارهاي نوزادانه توجه شما را به سوي خود جلب كنند.

بكوشيد كه هر روز توجه ويژه اي به هر كدام از كودكان خود نشان دهيد ترتيبي بدهيد كه شما و كودك يا كودكان بزرگتر ساعتهايي را با هم بدون حضور نوزاد سپري كنيد.

كودكان را با هم مقايسه نكنيد

بعضي مقايسه ها اجتناب ناپذير هستند. اگرشما آنها را نگوييد خاله يا عموي كودك آنها را خواهند گفت با اين كه خود كودكان تفاوت ها را در خواهند يافت. ولي به ياد بسپاريد  هنگامي كه مي خواهيد بامقايسه بين كودكان آنها را كنترل كنيد يا به آنها انگيزه بدهيد. اين كار براي آنها مضر خواهد بود. كودكي كه فكر مي كند بخوبي كودكان ديگر نيست نه تنها انگيزه اي براي تلاش بيشتر ندارد، بلكه احساس مي كند كه ديگر كاري از او ساخته نيست. مقايسه باعث تشديد اختلافات و افزوادن جنگهاي درون خانوادگي مي شوند. بكوشيد تا هر كدام از كودكانتان را به عنوان يك فرد جداگانه محك بزنيد و از وجود آنها لذت ببريد. به آنها كمك كنيد تا با يافتن نقاط قوتشان بر ضعفهايشان غلبه كنند. در عوض تحسين كنيد . تحسين هنگامي كه صحيح از آن استفاده شود و روشي آشكار براي مقايسه بين كودكان نباشد مي تواند يك انگيزه دهنده عالي باشد. اگر به امير بگوييد كارش را خوب انجام داده است كودك بدون ايك كه احساس تحقير كند. مطلب را مي گيرد. مثلا بگوييد « امير ، خيلي خوشم اومد كه تا از مدرسه اومدي شروع كردي مشقاتو نوشتي وقتي تموم كردي بريم با هم توپ بازي كنيم». تمام پيشرفت ها را اعلام كنيد . هر كاري را كه هر يك از كودكان انجامي مي دهند مورد توجه قرار دهيد و بگذاريد كودكان با يكديگر احساس راحتي كنند به همديگر افتخار كنند. گفتار اشتباه « چرا مثل برادرت خوب نمي شيني ؟  ببين چه خوبه؟ يا خواهرت تمام نمره هاش بيسته ، چرا بيشتر درس نمي خوني؟ « گفتار صحيح» نمره ات واقعاً داره خوب مي شه.

به كودكان بياموزيد كه به حل و رفع اختلاف ها بپردازند

قوانين كافي نيستند . كودكان بايد توانايي اجرا داشته باشند. الگو باشيد. والدين بهترين معلمان فرزندان خود هستند زيرا كودكان به احتمال زياد به طور ناخودآگاه از آنها تقليد مي كنند. بنابر اين به مهارت هاي حل و رفع اختلاف خودتان نگاه كنيد و اطمينان يابيد كه خودتان الگويي مناسب براي آنچه از كودكتان انتظار داريد هستيد جلسات خانوادگي ترتيب دهيد.

زماني كه مشكلات حقيقي به وجود آمدند همه را جمع كنيد (ولي نه براي شكايت كردن) تا براي اختلاف ها راه حل هايي بيابيد. از نقش بازي كردن استفاده كنيد با هر كودك به طور جداگانه مساله اختلاف را مورد بحث قرار دهيد و با ايفاي نقش راه حال ها را نمايش دهيد. تا زماني كه راهبردهاي تصويب شده براي حل و رفع اختلاف روشن نشده اند به اين كار ادامه دهيد.

همكاري را تقويت كنيد

هدف شما بايد بر آن باشد كه زمانهاي خوب بودن كودكانتان را دريابيد و آنها را براي دوستي با يكديگر تحسين كنيد. عقب نشيني نكنيد و در عين حال هيچ مداخله اي هم نكنيد، نبايد درست هنگامي كه دعوا شروع شد وارد مهلكه بشويد و شروع به انتقاد كردن و بايد و نبايد گفتن بكنيد. هميشه ميانجي نباشيد. بگذاريد كودكان ياد بگيرند كه چطور به حل و رفع اخلاف هايشان بپردازند از ناديده گرفتن سنجيده استفاده كنيد. به طور كلي دعواهاي جزيي را ناديده بگيريد زيرا اغلب كودكان مي خواهند با پرداختن به آن جلب توجه كنند از دعوا بيرون بكشيد و يا حتي از اتاق بيرون برويد بعدا در صورت لزوم درباره مشكل صحبت كنيد.

به كودكان مسؤوليت بدهيد. زماني كه كودكان از شما مي خواهند به حل و رفع اختلاف بپردازيد به آنها فرصتي بدهيد تا به تنهايي راه حلي پيدا كنند مثلا اگر امير مي گويد مامان مريم نمي ذاره با مدادش نقاشي كنم « چنين پاسخ دهيد» فكر مي كني چه كاري مي توني بكني؟ به اين ترتيب به كودك فرصت مي دهيد روشهاي ديگري را كه هنگام نقش بازي كردن با همديگر تمرين مي كرديد به كار گيرد.

درباره جنگيدن از محروميت موقت استفاده كنيد

اگر همه راهها را امتحان كرده ايد ولي هنوز جنگ و مشاجره ادامه دارد از روش (يك ، دو ، سه، تنبيه) استفاده كنيد سعي نكنيد قضاوت كنيد و حكم برانيد و مقصر را پيدا كنيد.  اگر آنها نتوانستند اختلافاتشان را حل و رفع كنند بايد همه شان به يك صورت تنبيه شوند. آنها را از يكديگر و يا بودن در آن موقعيت خاص جدا كنيد. خواهر و برادراني را كه با يكديگر دعوا كرده اند به طور موقت از بودن با همديگر محروم كنيد و يا اين كه از جايي كه دعوا در آن اتفاق افتاده است. بيرون ببريد . اگر مي بينيد كه كودكان چند دقيقه است با همديگر دعوا مي كنند شما با اعلام شماره يك فرصتي به آنها بدهيد تا راه حلي پيدا كنند ولي وقتي مي بينيد جنجال هنوز ادامه دارد يا اين كه آنها مي كوشند كمك شما را به دست بياورند. آن گاه شماره دو را اعلام كنيد و بگوييد اگر نتوانيد خودتان اين مشكل را حل كنيد شماره 3 اعلام خواهد شد. اگر هنوز جنگ ادامه دارد شماره  3 يعني زنگ پايان اعلام مي شود و آنها حق با هم بودن را ندارند. بلافاصله شماره 3 را اعلام كنيد . رفتارهاي ناپذيرفته نيازمند پيامدهايي بلافاصله هستند.

از تصحيح بيش از حد استفاده كنيد

اين راه حل را براي زماني نگه داريد كه راه حل هاي ديگر موثر واقع نيفتاده اند. تقصير كاران را بيش از حد تصحيح كنيد اگر خودتان ديده ايد كه كودكي به عمد اسباب بازي خواهرش را شكست قانون زير را عنوان كنيد كودكي كه اسباب بازي يكي ديگه رو بشكند بايد به جاش دو تا از او بخره . اگر پول نداشته باشد بايد يكي از اسباب بازي هاي خودش را بدهد. براي اسم گذاشتن روي يكديگر از تصحيح بيش از حد استفاده كنيد. نتيجه طبيعي آن مي تواند 10 بار گفتن جمله هاي خوشايند به يكديگر و 10 بار نوشتن آنها باشد.