آموزش كودك از صبحانه شروع مي شود نه از زنگ مدرسه !

طبق تعريف ساطزمان جهاني بهداشت  (W.H.O) سلامت ، عبارت است از رفاه ، آسايش جسمي ، رواني و اجتماعي ، و تنها به فقدان بيماري يا معلوليت گفته نمي شود . تغذيه نقش مستقيمي در ايجاد سلامت دارد؛ چرا كه تغذيه براي رشد و نمو ، ترميم سلول هاي از دست رفته ، فعاليت بدن ، فعال كردن دستگاه ايمني ، گلبول سازي و تمام اعمال حياتي بدن لازم است.

مصرف انرژي روزانه

مقدار انرژي كه انسان در روز مصرف مي كند مشتمل بر دو قسمت است :

الف ـ انرژي پايه : حداقل انرژي اي است كه انسان بايد در مدت 24 ساعت مصرف كند تا بتواند زنده بماند. اين انرژي همان انرژي اي است كه انسان در خواب مصرف مي كند تا اعمال متابوليك بدن انجام گيرد. در خواب قلب ضربان دارد و عمل دم و بازدم ، حركات معده ، روده و جريان خون انجام مي شود ، ريه ها و كبد كار مي كنند و هزارها واكنش بيوشيميايي در بدن انجام مي گيرد ، كه نياز به انرژي دارند.

ب ـ انرژي كه صرف تحقق كارهاي روزمره مي شود : اين انرژي شامل آن مقدار انرژي است كه مصرف مي شود تا انسان بتواند كارهاي فكري ، فيزيكي و مكانيكي انجام دهد. اگر انساني از تغذيه اي مطلوب برخوردار باشد و بتواند انرژي مورد نياز روزانه اي خود را به آساني تأمين كند ، از نظر كارهاي جسمي ، فكري و مغزي نيز مي تواند از كارايي مطلوبي برخوردار باشد. در غير اين صورت به سرعت دچار خستگي ، ناتواني و ضعف مي شود و در حقيقت از سلامت لازم برخوردار نيست ، حال اگر اين فرد يك دانش آموز باشد كه انرژي مورد نيازش تأمين نشده باشد در كلاس درس احساس خستگي و ضعف مي كند ، دريافت مطلب برايش دشوار مي شود ، زيرا سلول هاي مغز مقدار زيادي اكسيژن و انرژي مصرف مي كنند.

تغذيه ي خوب ، رشد جسمي انسان را تأمين مي كند. يك نوزاد كه با وزن طبيعي حدود 3 كيلوگرم به دنيا مي آيد چنان چه درست تغذيه شود وزنش در 6 ماهگي ، حدود 2 برابر مي شود به 6 تا 7 كيلوگرم مي رسد. در يك سالگي حدود 3 برابر مي شود و به 9 تا 10 كيلوگرم مي رسد. در 2 سالگي افزايش وزن به 4 برابر يعني 11 تا 12 كيلوگرم مي رسد. اين آهنگ رشد با سرعت كم تري هم چنان مي تواند در سنين مدرسه و دبيرستان و تا سن 19 تا 20 سالگي ادامه يابد.

قسمت اعظم رشد مغز انسان ، در دوران جنيني و پس از آن تا 2 سالگي است. به طور تقريبي 95 درصد سلول هاي مغزي ، تا دو سالگي شكل واقعي خود را مي يابند. اهميت غذا در دو سال اول زندگي نشان مي دهد كه اگر انساني در دوران جنيني و پس از آن تا 2 سالگي ، به اندازه ي كافي پروتئين وانرژي مصرف نكند ، سلول هاي مغزي او نمي توانند به نحو مطلوب رشد كنند و هنگامي هم كه فرد به سن بلوغ مي رسد و بايد به فعاليت هاي بدني وفكري بپردازد ، نمي تواند به شايستگي از عهده ي آن برآيد.

ثابت شده است كه تغذيه با شير مادر در 2 سال اول زندگي سبب افزايش ضريب هوشي كودك تا 8 واحد مي شود.

امروزه ما مي دانيم كه بسياري از عوامل عذايي مانند ويتامين ها و مواد معدني به نحوي در ساختمان بعضي آنزيم ها براي سوخت و ساز بدن لازم هستند شركت دارند ؛ لذا اگر دريافت اين عوامل غذايي با مشكل مواجه شود ، بدن نسبت به آن عكس العمل نشان مي دهد . به عنوان مثال ويتامين  B2 يا ريبوفلاوين در ساختمان غشاي ميلين نقش دارد يعني زماني كه ويتامين  B2 كم باشد در ساختمان غشاي ميلين اختلال به وجود مي آيد و در نهايت در ارتباطات عصبي نيز اختلال ايجاد مي شود.

منابع ويتامين  B2 يا ريبوفلاوين شامل : شير پاستوريزه ، تخم مرغ ، جگر ،گوشت قرمز و ماهي هستند.

ويتامين ديگري كه در ارتباط و انتقال امواج عصبي نقش دارد و باعث ارتباط با محيط خارجي مي شود ، ويتامين B1 است. مطالعات نشان داده است كه كمبود ويتامين  B1 باعث اختلال در تصميم گيري و يادگيري مي شود.

منابع ويتامين B1 عبارت اند از : شير پاستوريزه ، تخم مرغ ، جگر ، گوشت قرمز ، ماهي ، گوشت پرندگان و حبوبات.

عامل ديگر موثر در يادگيري كلسيم است نقش كلسيم در ساختن اسكلت بدن ، آنزيم ها و … واضح است.

منابع كلسيم عبارت اند از : شير ، ماست ، پنير و ماهي ها ي كوچك كه با استخوان قابل خوردن هستند ، نخود ، لوبيا سبز ، سبزيجات با برگ سبز ماده ديگر يد است كه كمبود آن باعث كند ذهني

، كاهش آموزش پذيري و ضعف قوه ي جسمي مي شود. كمبود يد در جنبه هاي مختلف اقتصادي ـ اجتماعي و پيش رفت تحصصيلي دانش آموزان تاثير مي گذارد كه خوش بختانه اين مشكل با مصرف نمك يددار در كشور ما تا حدودي حل شده است.

منابع يد عبارت اند از : غذاهاي دريايي مثل ماهي و … و نمك يد دار. مصرف كم مواد غذايي فيبردار و يبوست مزاج مزمن نيز باعث بي حوصلگي ، تأخير و اختلال در يادگيري مي شود.

وجود محتويات دفع نشده در روده ي بزرگ كه فلور ميكروبي گسترده و متنوعي دارد سبب تجزيه ي بعضي مواد و ايجاد مواد سمي مختلف مي شود كه اين مواد به طور مجدد جذب بدن شده و موجب مسموميت بدن و اختلال در يادگيري مي شود.

كمبود آهن و كم خوني ناشي از آن نيز منجر به كاهش ميزان موفقيت در يادگيري تحصييلي مي شود. تحقيقات نشان داده است كه با درمان كم خوني ميزان موفقيت در يادگيري نسبت به قبل افزايش مي يابد ولي به حد طبيعي نمي رسد.

نارسايي تغذيه اي در دوران رشد و تكامل مي تواند توان يادگيري را در دوران بعدي زندگي نيز مختل سازد به طور مثال در مطالعه اي كه بر روي كودكان انجام گرفته شده است ، ديده شده كه ميزان يادگيري كودكان 5 ساله اي كه در دوران شير خوارگي مبتلا به كم خوني ناشي از فقر آهن بوده اند پايين تر از گروه هم سن بدون سابقه ي كم خوني خود در شير خوارگي بوده است.

تاثير تغذيه در دوران رشد و تكامل يعني در سال هاي اوليه ي زندگي و در دوران جنيني ممكن است پيامدهايي هميشگي در بر داشته باشد. تاثير تغذيه در دوران رشد و تكامل جنيني ، نوزادي ، شير خوارگي و كودكي ، بستگي به نوع ، شدت و مدت محروميت از آن ماده ي مغذي دارد ، در حالي كه كمبودهاي شديد برخي مواد مغذيي مثل اسيدفوليك ، روي يد و نظاير آن در دروان بارداري باعث سقط جنين ، تولد نوزاد نارس ، آسيب هاي بافتي و مادرزادي يا عقب ماندگي هاي ذهني در نوزادان مي شود. سوء تغذيه ي مزمن و خفيف همراه با محيط آلوده و ناسازگار ، رشد و تكامل كودك را مختل مي سازد.

نوع ديگر پيامد سوء تغذييه ، تاثير مستقيم آن بر گنجايش ذهني و يادگيري در دوران زندگي است.

پژوهش هاي انجام شده تاثير سوء تغذيه بر فعاليت هاي مغز و يادگيري را نشان داده اند.

مواد مغذي ، هم به عنوان پيش سازهاي مواد شيميايي و عصبي ، براي برقراري ارتباطات دستگاه عصبي و هم براي ساخته شدن آن ها ضروري است. كمبود مواد مغذي ، كاركرد مغز و سيستم عصبي را دگرگون مي سازد به طوري كه در كودكان مبتلا به سوء تغذيه پروتئين ـ انرژي توصيف شده است.

دانش آموزاني كه از گرسنگي رنج مي برند به طور معمول در درس رياضيات نمرات كم تري كسب مي كنند . گرسنگي موقت موجب اختلال در درك مطلب مي شود و هنگامي كه سابقه ي سوء تغذيه با نخوردن صبحانه توأم باشد اثر آن بر فعاليت هاي ذهني بسيار عميق تر از زماني مي شود كه فرد يكي از عارضه ها را به تنهايي دارد.

گرسنگي ، به حواس پرتي ، بي توجهي به محرك هاي  طبيعي و رفتارهاي كنش پذيري در كودك منتهي مي شود.

تحقيقات نشان داده است دانش آموزي كه صبحانه نخورده باشد قند خونش پس از گذشت ساعاتي پايين مي آيد. در نتيجه انرژي فرد براي يادگيري كم مي شود و قدرت حل مسائل فكري مثل رياضي در او به شدت كاهش مي يابد. چنين دانش آموزي در اواخر ساعات مدرسه كسل است و حوصله ي نشستن در كلاس و گوش دادن به درس را ندارد ؛ لذا بايد گفت “ آموزش كودك از صبحانه شروع مي شود نه از زنگ مدرسه ” . در اين جا نقش صبحانه و ميان وعدهي مغذي صبح كه به طور مفصل در شماره ي قبلي توضيح داده شد بسيار آشكار مي شود. در مدارس كشور به ويژه مناطق محروم تغذيه ي رايگان از نظر اقتصادي يا فرهنگي نقش بسزايي در افزايش توجه و يادگيري دانش آموزان در مدارس و پيش رفت تحصيلي ، در نتيجه ، درر توسعه ي كش.ر دارد. 

رفتار تغذيه اي خانواده با كودك

دربسياري از جوامع تغذيه مترادف با مراقبت است. لغت  Nurtre به زبان انگليسي به معني پرورش ، تربيت ، تغذيه ، غذا ، پروردن و بزرگ كردن است.

بي شك براي رشد و تكامل طبيعي شيرخواران و كودكان خردسال نه تنها بايد نيازهاي اساسي

جسمي ( تغذيه ، بهداشت ، پوشاك ، سرپناه ،ايمني ) را تامين كرد بلكه نيازهاي رواني ، اجتماعي (عاطفي ) آن ها نيز بايد برآورده شوند. وجود مادر يا جانشين او ، فردي كه بتواند ارتباط حاكي از محبت واعتماد با كودك برقرار كند ، امري اساسي در تغذيه ي مناسب كودك و رشد و تكامل اوست.

شيوه هاي رفتاري مادر در زمان غذا دادن به كودك

اگر مادر در زمان تغذيه ي كودك هدف هاي زير را دنبال كند :

نيازهاي تغذيه اي كودك را تامين كند ؛

احساس استقلال كودك را در خورردن غذا برآورده سازد ؛

عكس العمل مناسب و يك نواختي در مقابل رفتاررهاي كودك ابراز كند ؛

ذائقه ي او را به انواع مواد غذايي عادت دهد ؛

محيطي سرشار از محبت و صميميت و به دور از جنجال در زمان غذا خوردن فراهم كند ؛

سفره ي غذا را در شرايط مناسبي كه خاطره دل پذييري ايجاد كند ، بچيند ؛

مي تواند در تغذيه ي كودك خودموفق باشد. براي اين كه به چگونگي رفتار كودك ، عكس العمل مادر و رفتارهاي آتي كودك پي ببريم يك مثال مي زنيم ؛

كودك و مادر به مغازه اي وارد مي شوند ؛

كودك درخواست شكلات مي كند ؛

مادر براي كودك توضيح مي دهد و از خريدن امتناع مي كند ؛

كودك گريه مي كند و جيغ مي كشد ؛

مادر شكلات را مي خرد.

در اين مثال عكس العملي كه متعاقب رفتار كودك از مادر سر مي زند ، تعيين كننده ي رفتارهاي آتي كودك است . مادر با خريد شكلات ، رفتار كودك را براي استفاده از ابزار گريه تقويت مي كند و احتمال اين كه اين رفتار در دفعات بعد تكرار شود زياد است. در اين ارتباط دو جانبه اگر مادر نسبت به گريه ي كودك بي توجهي مي كرد يا توجه او را به موضوع دييگري جلب مي كرد ، احتمال قطع گريه وجود داشت و پيامد نامطلوب فوق والدين در مقابل درخواست هاي كودك موجب ايجاد رفتارهاي يك نواخت مي گردد و كودك دچار سردرگمي نمي شود . گاهي اوقات ،

والدين با توجه به شرايط روحي و رواني خود هر بار در مقابل درخواست معين كودك ، رفتاري را نشان مي دهند كه با رفتار قبل مغاير است. اين رفتارهاي مغاير ، كودك را دچار سردرگمي مي كند و ممكن است شيوه ي غذا خوردن او را نير تحت تاثير قرار دهد.

رفتارهاي كودك

كودكان در حين صرف غذا مي توانند رفتارهاي زير را داشته باشند :

لج كردن ، غذا نخوردن ، شكايت كردن ، گريه كردن ، زدن به در و ديوار ، همكاري نكردن ، راه رفتن بي هدف ، اذيت كردن ، داد زدن ، لب و لوچه آويزان كردن  ، ناله كردن ، پاسخ سربالا دادن ، پرت كردن ابزار غذا ، تف كرردن ، اوغ زدن و رد كردن غذا.

اين ها مثال هايي از رفتارهايي مناسب هنگام غذا خوردن هستند.

خوردن غذا با دست ، خوردن غذا با قاشق ، نشستن آرام در كنار سفره ، پذيرفتن بسياري از انواع غذاها و دادن پاسسخ به در خواست هاي مادر از انواع رفتارهاي مناسب هستند.

رفتارهاي مادر

حكم كردن ، درخواست كردن ، پرسش ، كمك كردن ، قرار دادن كودك در وضعيت مناسب ، دادن قاشق به دست كودك و خواهش كردن نيز مثال هايي از رفتار هاي مادر هنگام غذادادن به كودك است.

تكامل كودك و ارتباط آن با تغذيه

به دليل اين كه غذا يكي از مهم ترين عوامل موثر و تقويت  كننده هاي رفتاري است ، لذا بايد دادن غذا با ملاحظات خاصي انجام گيرد. بايد كودكان از نظر جسمي ، عاطفي و رواني آماده ي خوردن غذا باشند و اين مسئله بستگي به توانايي كودك دارد :

نوزاد تا 10 روز اول بعد از تولد داراي رفلكس جست و جو  (Rooting   Reflex)  و مكيدن  (Sucking   Reflex)  است و از قرار دادن دست با انگشت شست در دهان لذت مي برد . بين 2 هفته الي 2 ماه شرايط تغذيه را تشخيص داده و به هنگام قرار گرفتن در وضعيت مناسب شروع به مكيدن مي كند.

بين 4 ـ 3 ماهگي در صورت قرار گرفتن ماده ي جامد در دهان ، آن را با زبان بيرون مي اندازد

يعني در واقع وجود رفلكس بيرون اندازي زبان به اين امر كمك كرده و كودك ، ماده ي جامد را در اين سن نمي پذيرد. الگوي جويدن با شروع رفلكس گرفتن ،  ((Palmar  grasp )  سبب مي شود كه اشيا را به طرف دهان آورده و آن ها را گاز بگيرد.

بين 6 تا 8 ماهگي هنگام مكيدن ، فك كم تر حركت مي كند. شيشه يا پستان را در هنگام خوردن شير با دست مي گيرد. و گرفتن با نوك انگشتان ( گاز انبري ) و خوردن فنجان را شروع مي كند.

بين 9 تا 12 ماهگي مي تواند مواد غذايي را گاز بگيرد و حركت چرخشي جويدن قابل مشاهده است. در اين سن قاشق را نيز مي گيرد.

بين 12 تا 15ماهگي براي استفاده از فنجان وقاشق تلاش زيادي مي كند.

بين 9 تا 18  ماهگي ، مرحله ي شروع استقلال است كه مي تواند مادر را خوش حال يا ناراحت كند. بايد انتظار داشت كه كودك پيش از اين كه چيزي را در دهان بگذارد اول آنرا لمس كند.

بين 15 تا 24 ماهگي در به دست گرفتن فنجان و با قاشق غذا خوردن ، مهارت بيش تري پيدا مي كند ، تمايلات غذايي را ابراز مي كند و گاز گرفتن غذا را با دندان تجربه مي كند.

نكات مهم رفتاري در تغذيه ي كودك

1.        كودك بايد در زمان خوردن غذا در وضعيت راحتي قرار گيرد و غذا نزديك او باشد تا كودك بتواند به راحتي بدون اين كه تحت فشار قرار گيرد ، غذا بخورد اين كار موجب مي شود ريخت و پاش كودك كم تر شود.

2.        بشقاب و لوازم غذا خوردن بايد ازز جنس نشكن باشد. در صورت شكستن ظرف ممكن است كودك احساس ياس كند و يا والدين عصباني شوند.

3.        قاشق نبايد زياد گود باشد و ليوان نيز بايد به اندازه اي باشد كه  كودك به راحتي آن را بگيرد.

4.        خوردن سوپ براي كودك سخت است ولي اگر كمي قوام آن غليظ باشد كودك مي تواند آن را با قاشق بخورد.

5.رنگ مواد غذايي ميتواند در اشتهاي كودك و علاقه ي او به غذا تاثير بگذارد. خوردن غذاهايي

با رنگ هاي سبز ، نارنجي و زرد براي آن ها جالب است. براي اين كار مي توان از سبزيجات برگ سبز ، هويج و … استفاده كرد.

5.        آب ميوه ي طبيعي بهتر از نوع صنعتي آن است چرا كه به نوع صنعتي آن ماده قندي ، رنگ و ماده ي معطر اضافه شده است.

6.        دادن وقت كافي در زمان صرف غذا بسيار مهم است و بايد از شتاب و عجله در هنگام غذا خوردن پرهيز كرد.

7.        بايد بي علاقگيي كودك را نسبت به يك ماده ي غذايي پذيرفت و يك ماده ي خوراكي ديگر را جاي گزين كرد.

8.        غذا خوردن در يك ساعت معين مي تواند سبب تحريك اشتهاي كودك شود.

9.        خستگي كودك مهم ترين عامل از بين بردن اشتهاي اوست بهتر است بعد ازز استراحت به كودك غذا داده شود.

10.      كودك در يك محيط آرام بهتر غذا مي خورد. مشاجره ، بلندكردن صداي راديو و تلويزيون ،و هم چنين رفت و آمد زياد حواس كودك را پرت مي كند و تمايل او به غذا خوردن كم مي شود.

11.      دادن غذاي يك نواخت و تكراري سبب بيززاري كودك مي شود. حتي اگر غذايي كه مورد علاقه ي كودك است ، پشت سر هم و تكراري به كودك داده شود او از خوردن آن امتناع مي كند.

12.      هنگامي كه ررفتار كودك غلط است بايد عكس العمل ثابت نشان داد ، مثلاً اگر بشقاب يا قاشق يا غذا را پرت كرد نبايد گاهي اوقات خنديد و گاهي تنبيه كرد بلكه بايد ررفتاري را در پيش گرفت كه كودك احساس كند ، كار خوبي انجام نداده است.

13.      نخوردن برخي از غذاها ممكن است تقليدي از اطرافيان باشد.

اصول رفتار با كودك يك تا سه سال

1.        در صورتي كه كودك مايل است با دست غذا بخورد نبايد ممانعت شود و به طور مثال نبايد به گمان خود ، براي تقويت احساس استقلال ، يك قاشق به دست كودك داده و با قاشق ديگر به او غذا داده شود.

2.        استفاده از قاشق براي كودك نوپا ضرورت دارد ولي ممكن است نياز به كمك داشته باشد.

3.        كودك نوپا نياز به مكان نسبتا خلوت براي خوردن غذا دارد ، چون مدت تمركز او كوتاه است يعني صداي بلند راديو ، تلويزيون يا رفت و آمد خواهر و برادر ،و يا مشاجره مي تواند توجه او را از خوردن غذا منحرف كند.

4.        دادن استراحت قبل ازز خوردن غذا و زمان ثابت صرف غذا براي كودك اهميت خاصي دارد.

5.        اجراي برنامه ي ثابت سبب آرامش كودك مي شود ، يعني بشقاب و قاشق هميشگي و حتي ثابت و نحوه ي آماده كردن او براي غذا خوردن به او آرامش مي دهد.

6.        اشتهاي كودك مانند خلق و خوي او متغير است ، بهتر است روزي كه كودك اشتهاي كم تري دارد و غذا كمم مي خورد ، پافشاري نشود كه حتما غذاي بشقابش را تمام كند.

7.        قدرت تقليد كودك در اين سن زياد است ورفتارهاي اعضاي خانواده ( خواهر ، برادر يا والدين ) را تقليد مي كند لذا نبايد افراد خانوداه رفتار نامتناسب در هنگام غذا خوردن داشته باشند.

8.        كودك غذاي گرم را دوست دارد البته نبايد خيلي داغ و يا سرد باشد.

9.        كودك دوست دارد با غذا بازي كرده و ريخت و پاش كند ، بنابراين نبايد انتظار داشت كودك آداب غذا خوردن را راعايت كند.

10.      كودك نوپا فقط 10 ـ 5 دقيقه حالت نشستن را تحمل مي كند بطور معمول قبل ار اتمام غذا ، سفره را ترك كرده و دوباره برمي گردد.

11.      رنگ و ظاهر غذا توجه كودك را جلب مي كند و در نتيجه به طور طبيعي او غذا را دست كاري خواهد كرد.

اصول رفتار با كودك سه تا پنج ساله

1.        بايد كودك را با انواع غذاهاي مختلف آشنا كرد. بهتر است غذاي جديد را ابتدا يك فرد بزرگ تر خانواده بخورد تا الگويي براي كودك باشد و تمايل كودك براي خوردن آن غذا بيش تر شود.

2.        نبايد ميان وعده ها آن قدر زياد باشد كه كودك نتواند غذاي اصلي را بخورد به خصوص در مصرف مواد قندي ، شيريني ، شكلات و تنقلات كم ارزش نبايد زياده روي كرد چون ميتواند سبب فساد دندان ، سوئتغذيه  و يا چاقي كودك شود. عادت كودك به مصرف ميوه به عنوان ميان وعده بسيار خوب است.

3.        تعيين چهار چوب مشخص در ارتباط با غذا خوردن نشان دهنده ي ارزش ها و نگرش هاي خانوده است و بايد با محبت و مهرباني آن ها را به كودك تفهيم كرد.

4.        در صورتي كه كودك تمايلي به خوردن غذاي جديد نشان نداد مي توان او را تشويق كرد كه مختصري از آن را بچشد ، بو بكشد و حتي لمس كند اين كار درك كودك از غذا را با حس هاي بويايي ، چشايي و بينايي تقويت مي كند و پذيرش غذاي جديد را براي او راحت تر مي كند. البته بهتر است غذاي جديد در زماني كه كودك به طور كامل گرسنه است داده سود.

5.        بايد هنگام خوردن غذا محيط جالب و با آرامش باشد. امر و نهي كردن و اعمال روش هاي تربيتي در حين صرف غذا مناسب نيست.

6.        بي تحركي ، خواب ناكافي و بيماري كودك مي تواند موجب بي اشتهايي و غذا نخوردن كودك شود.

7.        براي تشويق كودك به غذا خوردن بهتر است از بشقاب و فنجان ثابت استفاده شود و غذا به تكه هاي كوچك تقسيم شود تا به راحتي كودك آن را بخورد.

8.        بايد به كودك اجازه داد كه اگر غذاي بيش تري مي خواهد ، ابراز كند.

9.        هم زمان با دست رسي به استقلال ،ريخت و پاش غذا بيش تر مي شود ولي بايد تحمل كرد.

10.      صحبت كردن با كودك خردسال در حين غذا خوردن ، علاقه ي او را به صرف غذا بي تر خواهد كرد.

11.ساعت خوردن غذا فرصت خوبي براي ابراز رفتارهاي صحيح در حين غذا خوردن است

كودك علاقه دارد غذاهاي جديد را دست كاري كرده و سپس بخورد ، اين نيز رفتاري طبيعي است .

خوردن غذا با همسالان براي كودكان جالب تر است.

تغذيه ي كودكان در سنين مهد كودك و دبستان

در اين شماره به چگونگي تغذيه در دوران كودكي به ويژه مواردي مي پردازيم كه بايد براي بچه هاي مهد كودكي يا مدرسه رو ، مورد توجه قرار گيرند.

براي كودكي كه آماده رفتن به مهد كودك ومدرسه مي شود ، خوردن صبحانه بسيار اساسي است و مادران عزيز بايد به اين وعده ي غذايي اهميت ويژه اي دهند. مصرف صبحانه به كودكان كمك مي كند تا فراگيري بهتري داشته باشند. انرژي ومواد مغذي مصرف شده مي تواند توجه ، ميزان انرژي و تحرك كودك را تحريك كرده و باعث افزايش تحرك وحركات ورزشي و در نهايت نشاط در كودكان شود.

بچه ي صبحانه نخورده در ساعت 9 الي 10 صبح به ميزان قابل توجهي دچار افت قند خون مي شود . استعداد يادگيري او به ويژه در درس هايي كه به تفكر و انديشه نياز دارند كاهش مي يابد. چنين دانش آموزي ممكن است دچار افت تحصيلي و بيزاري از مدرسه نيز بشود.

بهتر است صيحانه در محيطي با صفا و آرامش بخش با حضور افراد خانواده صرف شود. بايد بدانيم در دوران كودكي علاقه و بي علاقگي به غذاهاي مختلف به سرعت تغيير مي يابد و اين دوست داشتن غذا تحت تاثير دما ، ظاهر ، رنگ و طعم غذا ، همچنين موقعيت مكاني و زماني غذا خوردن است.

داشتن صبحانه ي كامل و خوب مستلزم رعايت ضوابطي در منزل است. به طور مثال خانواده ها لازم است زمان خواب شبانه وخوردن شام را طوري تنظيم كنند كه بچه ها صبح ، به موقع و باكمال ميل صبحانه بخورند.

تحرك مختصر مثل نرمش صبحگاهي ، پياده روي ويا دوش گرفتن به افزايش تمايل مصرف صبحانه كمك خواهد كرد. پنير و گردو ،كره و مربا ، تخم مرغ ، عدسي ، فرني ، شير برنج ، حليم ، همراه نان تازه و شير ، صبحانه هاي مناسبي هستند. استفاده از ميوه ها و سبزيجات مثل سيب ، خيار ،گوجه فرنگي ،كاهو ، سبزي خوردن به افزايش اشتها كمك مي كند. مي توان يك دوم ليوان آب پرتغال قبل از صبحانه به كودك داد كه هم موجب افزايش اشتهايش مي شود و هم منبع سرشاري از ويتامين  C است.

ميان وعده

به طور كلي بايد ماده ي غذايي مناسبي را براي ميان وعده ي كودك انتخاب كنيم. اين ماده بايد ارزش غذايي كافي داشته باشد و رضايت بچه را تامين كند ؛ بد آموزي نداشته باشد ؛ از نظر بهداشتي ايمن باشد ؛ و با بودجه ي اكثريت خانواده ها تناسب داشته باشد. نكته ي حائز اهميت ديگر آن است كه غذاي تهيه شده توسط مادر ، نه تنها سالم تر است بلكه انتقال دهنده ي مهر مادري نيز هست . نان و پنير و خيار ؛ نان ، پنير و گردو ، انجير خشك ، نخود چي ، انواع مغزها ( گردو ـ بادام  ـ فندق و … ) ؛ ميوه ها به خصوص سيب ، نان شيرمال ، كيك و كلوچه مواد مناسبي براي ميان وعده در زنگ تفريح مدرسه و مهد كودك هستند.

از جمله عناصر و مواد نياز كودك در اين سنين كه بايد به آن توجه شود ، عبارت اند از :

آهن

كودكان به علت رشد سريع همراه با افزايش در هموگلوبين و ميزان كل آهن بدن ، درمعرض خطر بيش تري از آنمي ( كم خوني ) ناشي از كمبود آهن قرار دارند.

توانايي يادگيري در كودكان مبتلا به كمبود آهن كاهش مي يابد و كم خوني سبب كاهش توانايي ايم كودكان مي شود چرا كه اكسيژن كم تري به سلول ها مي رسد.

پيش گيري از كم خوني ناشي از كمبود آهن در كودكان بايد بر مصرف كافي مواد غذايي آهن دار متمركز شود. مصرف مقداري گوشت قرمز بدون چربي راحت ترين راه رساندن مقدار بيش تر آهن به يك كودك است. متاسفانه تعدادي از بچه ها تمايلي به خوردن تكه هاي گوشت ندارند كه در اين موارد بهتر است گوشت چرخ كرده جاي گزين شود.

نسبت بالاي آهن هم (1) در بسياري از غذاهاي حيواني ، آهن را بيش تر قابل جذب مي كند . به علاوه بايد به خاطر داشت كه مصرف منابع حاوي ويتامين  C جذب آهن غيرهم را افزايش ميدهد.

پس خوردن ليمو ترش ، پرتقال و يا گوجه فرنگي به همراه غذا به علت غني بودن از نظر ويتامين  C به جذب آهن موجود در غذا كمك مي كند. مصرف چاي بعد از غذا ، از ميزان جذب آهن مي كاهد. بهتر است چاي از حدود 5/0 ساعت قبل از غذا تا 2 ساعت بعد از غذا مصرف نشود.

كلسيم

كلسيم براي تشكيل مواد معدني ، مينراليزاسيون و رشد بافت استخواني در كودكان لازم است و بايد به مقدار كافي در برنامه غذايي وجود داشته باشد. جذب كلسيم به عواملي مثل ميزان پروتئين ، ويتامين  D و فسفات بستگي دارد. كودكان به ازاي هر كيلوگرم وزن بدن ، 4 ـ 2 بار بيش تر از بزرگسالان به كلسيم نياز دارند . شير و فرآروده هاي لبني اصلي كلسيم هستند. براي بچه هايي كه يكي از اين فرآورده ها را استفاده نمي كنند بايد انواع ديگري از همان گروه را جاي گزين كرد . به طور مثال اگر بچه اي شير نخورد بايد به او ماست بدهيد. پنير نيز غذاي مناسبي براي افزايش هوش دانش آموزان است البته بهتر است پنير را شب مصرف كرده ، يا صيح ها به همراه گردو و بادام استفاده كنيد ، زيرا مصرف پنير به تنهايي در صبح عكس العمل هاي عصبي را قدري كند مي كند ؛ اين امر به دليل تغيير نسبت كلسيم به فسفريونيزه در پنير است.

ويتامين  D

ويتامين  D براي جذب كلسيم ورسوب آن در استخوان ها مورد نياز است. چون اين ماده از تاثير آفتاب بر بافت هاي زير پوستي به دست مي آيد ، ميزان مورد احتياج رژيم غذايي بسته به موقعييت جغرافيايي خود و مدت زماني كه در معرض آفتاب قرار مي گيرند ، متفاوت است.

روي

كمبود روي سبب اختلال در رشد ،كم اشتهايي و كاهش حس چشايي مي شود . يهترين منبع روي ؛ گوشت و غذاهاي دريايي هستند.

يد

كمبود يد موجب كند ذهني ، كاهش آموزش پذيري و ضعف توانايي جسمي افراد مي شود كه اين مشكل با مصرف نمك يددار در رژيم غذايي تاحدودي برطرف مي شود.

فيبر

يكي ديگر از مشكلات تغذيه اي دانش آموزان ، كمبود فيبروسبوس غلات و … است. باي رفع اين مشكل لازم است از سبزي ها و ميوه ها در رژيم غذايي استفاده ي بيش تري شود و بچه ها به استفاده از غلات سبوس دار تشويق شوند.

 غذاهاي ضد سرطان

مقدمه

زندگي در جوامع شهري در اغلب نقاط جهان با تغيير عادات غذهاي سنتي همراه بوده است. بررسي ها نشان مي دهد ، اغلب غذاهاي سنتي داراي تعادلي خاص در تركيبات خود هستند كه آنها را براي تامين مواد مورد نياز بدن مناسب مي سازد. اما با توسعه ي زندگي شهري و جاي گزيني غذاي خانگي با غذاهاي آماده و يا مصرف غذاهاي خياباني ( مانند انواع ساندويچ ) ،شرايط بغرنجي براي تغذيه ي مناسب ايجاد شده است ، در اغلب اين غذاها نياززهاي ولقعي تغذيه اي انسان در نظر گرفته نشده است.

آمارها نشان دهنده ي شيوع بيش تر انواع سرطان ها در جوامع شهري است. هر چند مراجعه ي بيش تر افراد به پزشك و بيماريابي ممكن است بخشي از اين افزايش آمار را شامل شود ( يعني در زمان هاي گذشته علت مرگ ها به طور دقيق مورد بررسي قرار نمي گرفت ) ؛ اما نمي توان از تاثير زندگي شهري در افزايش بروز اين بيماري ها چشم پوشي كرد.

بعد از هوا ، بيش ترين مواد مورد مصرف روزانه ي انسان ها ، غذا است ، بنابراين مي توان ادعا كرد كه غذا ، بيش ترين تاثير را بر تامين سلامتي انسان ها دارد. به همين دليل بي توجهي در مصرف غذا مي تواند نتايج زيان باري را به بار آورد. چندين بررسي توانسته است ارتباط مستقيمي را بين بعضي غذاها و بروز بيماري سرطان نشان دهد كه متاسفانه اين دسته از غذاها در جوامع شهري بيش تر مورد استفاده قرار مي گيرند. در مقاله ي زير سعي شده است مصرف غذاهايي كه مي توانند نقش موثري را در كاهش بروزتومورهاي سرطاني داشته باشند ، توصيه شود.

بخش اول

برخي محققان پزشكي ادعا كرده اند كه هزاران سلول سرطاني در هر لحظه ، در بدن انسان ساخته مي شود ، ولي شرايط عمومي و فيزيولوژيكي بدن قادر است آن ها را نابود كند. هر گونه اختلال در شرايط طبيعي بدن ممكن است فرصت رشد را براي سلول هاي سرطاني فراهم سازد. بر اين اساس عوامل موثر در تنظيم فيزيولوژيكي بدن ، براي مقابله با اين سلول ها اهميت زيادي دارد. بنابراين به نظر مي رسد پايداري شرايط طبيعي بدن تابع موادي است كه به آن وارد مي شود.

بررسي هاي دانشمندان نشان دهنده ي نقش مهم مواد غذايي بر روي بروز يا تسريع و يا برعكس ، ممانعت يا كاهش انواع تومورهاي سرطاني به ويژه سرطان هاي مرتبط با دستگاه گوارش ، سرطان

پستان و پروستات است. هم چنين غذاها نقش عمده اي را بر روي بروز يا ممانعت از بيماري هاي قلبي و عروقي دارند ، هر چند در افرادي كه از نظر ژنتيكي مستعد بروز سرطان روده ي بزرگ هستند ، به كارگيري اين موارد به تنهايي كافي نيست و بايد از توصيه هاي پزشكي مناسب نيز استفاده كنند ، اما اين توصيه ها مي تواند يك راه احتياط آميز براي كاهش خطر بروز انواع سرطان باشد.

چربي ها

روغن و چربي ها بخش بزرگي از تركيب مواد غذايي مصرفي انسان را تشكيل مي دهند. چربي هاي خوراكي را مي توان به دو دسته ي چربي هاي اشباع شده و اشباع نشده تقسيم كرد. چربي ها در بدن انسان نقش متعددي را دارند. از نظر تغذيه اي مصرف مقدار مناسب چربي براي حفظ تعادل فيزيولوژيكي بدن بسيار مهم است . چربي ها در تامين ويتامين هاي محلول در چربي ، توليد و ذخيره ي انرژي ، ساخت هورمون ها و … اهميت زيادي دارند ، اما زياده روي در مصرف چربي آن ها را براي سلامت انسان مضر مي سازد. به طور كلي هميشه توصيه ها بر روي كاهش مصرف چربي قرار دارد و بايد سعي شود از غذاهايي كه داراي چربي كم تري هستند ، استفاده شود و هم چنين چربي مورد استفاده از نوع اشباع نشده باشد.

چربي ها به دو طريق در رشد يا بروز سلول هاي سرطاني دخالت دارند : اول اين كه سلول هاي سرطاني نيازمند حضور چربي هاي  (Low  Density   Lipoprotein)  LDL براي رشد خود هستند . بنابراين غذاهايي كه به پايين آوردن سطح چربي هاي  LDL در بدن كمك مي كند ، مانع يا كاهنده ي رشد سلول هاي سرطاني خواهند بود.

دوم اين كه مصرف چربي ها باعث تحرييك توليد صفرا مي شود ، زيرا وجود صفرا براي هضم چربي ها ضروري است. در اين حالت اگر مقدار  زيادي صفرا به داخل روده ها ترشح شود و به مدت طولاني در روده ها باقي بماند ، بخشي از آن تبديل به اسيد آپكوليك  (Apcholic  Acid)  مي شود. اين اسيد ، محرك رشد سلول هاي سرطاني است و به همين دليل ادعا مي شود مصرف زياد چربي ها ممكن است در ايجاد بروز سرطان روده ي بزرگ نقش زيادي داشته باشد.

در استفاده از چربي ها فقط كاهش يا محدوديت مصرف هدف نيست ، بلكه نوع چربي نيز اهميت بسزايي دارد ، يعني بايد چربي هاي مناسبي براي مصرف انتخاب شوند كه به طور معمول از نوع چربي هاي اشباع نشده يا مايع باشند.

كاهش مصرف چربي

متخصصان علم تغذيه معتقدند كه مصرف روزانه ي چربي بايد حداكثر تامين كننده ي 20 درصد كالري مورد نياز بدن باشد . يعني اگر كالري مورد نياز روزانه ي بدن را 2500 كالري در نظر بگيريم ، چربي بايد حداكثر 500 كالري راتامين كند از سوختن هر گرم چربي حدود 9 كالري  (Kcal) انرژيي توليد مي شود ( 500 تقسيم بر 9 ، حدود 55 گرم مي شود ) پس حداكثر چربي مجاز براي مصرف روزانه ،حدود 55 گرم است . يا اگر نياز روزانه 2000 كالري باشد ، مقدار چربي مجاز برايي مصرف حداكثر 45 گرم خواهد بود.

مصرف چربي هاي مناسب

مصرف چربي هاي نامناسب قبل از آن كه منجر به بروز بيماري هاي ناشي از خود شوند ، ممكن است باعث بروز يا تسريع سرطان شوند. محققان نشان داده اند ، در جوامعي كه مصرف چربي بالا اما از نوع خوب را دارند مانند اسكيموها بروزز سرطان در آن ها كم تر است. اسكيموها طبق معمول از فرآورده هاي دريايي كه غني از اسيدهاي چرب امگا 3 هستند مصرف مي كنند. و يا اين كه در بين مردم مديترانه كه اغلب غذاهايشان بر پايه مواد گياهي و غني از روغن هاي غير اشباع مونو  oil  Monounsaturated  است ، بروز سرطان دستگاه گوارش كم تر است. در زنان يوناني كه به طور معمولي غذاهاي غني زيتون مصرف يم كنند ، شيوع سرطان پستان بسيار كم است. يك مطالعه كه در سال 1998 انجام شد ، نشان داد در مرداني كه چربي حيواني كم تر و چربي گياهي بيش تري در غذايشان مصرف مي كنند شيوع سرطان پروستات كم تر است.

بر اين اساس گفته شده است كه بعضي چربي ها نمي توانند در ايجاد سرطان موثر باشند و حتي ممكن است تاثيرات ضد سرطاني نيز دارا باشند كه از جمله مي توان به موارد زير اشاره كرد.

چربي هاي غير اشباع موجود در غذاهاي گياهي مانند حبوبات

روغن هاي گياهي كه سرشار از چربي هاي غير اشباع مونو هستند مانند روغن زيتون و روغن كانولا  (Canola) .

غذاهاي دريايي مانند ماهي سالمون و تون كه داراي مقادير زيادي اسيدهاي چرب امگا 3 هستند.

روغن هايي كه مقدار چربي امگا 33 در آن ها در مقايسه با اسيدهاي چرب امگا 6 بيشتر است ، مانند روغن بذرك ، روغن كانولا ، روغن لوبياي سويا ( هيدروژنه نشده ) ، گردو‌، روغن آفتاب گردان ، روغن كافيشه  ( Safflower) ، روغن كنجد و روغن زيتون.

اغلب روغن هاي گياهي غير اشباع اگر در معرض دماي بالا قرار گيرند دچار تغييرات ساختماني شده و توليد تركيبات سرطان زا مي كنند ( مانند اكرولئين ). بر اين اساس هر چند روغن بادام و روغن زيتون خالص براي پخت مناسب بوده اما نبايد در دماي جوشش قرار گيرند ؛ يعني براي سرخ كردن نامناسب اند. براي اين كه روغن ها بتوانند شرايط جوشيدن را بدون تغييرات نامناسب تحمل كنند ، آن ها را استريفيه مي كنند. اين روغن ها به روغن هاي سرخ كردني موسوم اند.

مطالعه بر روي حيوانات آزمايشگاهي نشان مي دهد كه مصرف روغن ماهي غني شده ( داراي مقدار بالاي اسيدهاي چرب امگا 3 ) باعث كاهش چشم گير تومور روده ي بزرگ مي شود. اسيدهاي چرب امگا 3 كه در روغن ماهي و روغن بزرگ موجود است علاوه بر خواص ضد سرطاني به حفظ سلامت قلب و عروق نيز كمك مي كند.

علت پايين بودن شيوع سرطان پستان در زنان اسكيمو ، مصرف بالاي اسيدهاي چرب امگا 3 در غذاهاي روزمره ي آن ها است. اسيدهاي چرب امگا 3 با مسدود كردن اثر استروژن بر روي سلول هاي پستان ، خطر بروز سرطان را كاهش مي دهند.

اجتناب از مصرف چربي هاي بد

اجتناب از مصرف زياد چربي هاي اشباع شده مانند روغن پالم ، روغن هسته ي پالم ، روغن نارگيل ، روغن پنبه و انواع چربي هاي هيدروژنه ( كه به طور شيميايي از شكل غير  اشباع به صورت اشباع در آمده اند ) ضروري است. اين چربي ها همان طوري كه گفته شد مي توانند علاوه بر ايجاد بيماري هاي قلبي و عروقي باعث بروز يا تسريع رشد سلول هاي سرطاني شوند. هيدروژنه كردن روغن هاي مايع و توليد روغن هاي جامد باعث تغيير متابوليسم اين روغن ها در بدن مي شود. از اين رو بايد همواره در انتخاب روغن ، نوع آن را مد نظر قرار داد. به طور معمول اطلاعات لازم بر روي چسب روغن ها درج مي شود.

متاسفانه در تهيه ي اغلب غذاهاي آماده ي كنار خيابان مانند انواع ساندويچ ها از چربي هاي هيدروژنه استفاده مي شود. انواع غذاهاي بسته بندي شده و چيپس ها نيز از روغن هاي هيدروژنه استفاده مي كنند. زيرا مصرف اين نوع چربي باعث افزايش زمان ماندگاري اين محصولات مي شود. بنابراين بايد در هنگام مصرف اين محصولات اين امر مد نظر قرار گيرد.

امروزه تحقيقات نشان داده است كه زياد بودن بافت چربي در بدن يك عامل مهم در بروز سرطان به ويژه سرطان روده ي بزرگ است. چاقي يك عامل خطر ساز براي بروز سرطان پستان است ، زيرا افزايش بافت چربي باعث افزايش سطح استروژن موجود در خون مي شود كه اين امر خطر بروز سرطان پستان را افزايش مي دهد. بررسي ها نشان داده است در زناني كه از فرآورده هاي گياهي بيش تر و چربي كم تر استفاده مي كنند سطح استروژن خون آن ها در مقايسه با زناني كه چربي بيش تري مصرف مي كنند ،پايين تر است . در مردان چاق هم بروز سرطان پروستات بيش تر است. بنابراين دو راه لاغر ماندن و دوري از چاقي ؛ استفاده ي مستمر از ورزش و داشتن عادات مناسب غذايي است.

خواب راحت و عميق با جوشانده ها و دم كردني هاي آرام بخش

امروزه هزاران نفر از كساني كه چاي و يا قهوه را به دلايلي ترك كرده اند ، از جوشانده و يا دم كرده ي گياهان دارويي كه ببه نام هاي چي گياهي شهرت دارند ، استفاده مي كنند.

بسياري از گياهان را مي توان همانند چاي ، دم كرده و در موارد مختلفي ( ناراحتي هاي مختلف ) از آن استفاده كرد. در شماره قبل درباره ي خاصيت و كاربرد تعدادي از اين چاي ها مانند چاي ورون ، چاي مليس و … صحبت كرديم. اما به علت تنوع اين چاي ها نتوانستيم به معرفي همه ي آن هابپردازيم ، لذا در اين شماره و در شماره ي بعدي مجله به معرفي بقيه ي آن ها خواهيم پرداخت.

چاي كوهي يك نوشيدني آرام بخش براي رفع خستگي و ضد افسردگي

چاي كوهيي كه به آن توكليجه نيز مي گويند ، از تيره ي گياهان معطر و آرامش بخش اعصاب است. گل اين گياه كه به صورت سنبله اي از گل هاي ريز صورتي مايل به سرخ رنگ است ، در

ميان كاسبرگ هايي با رنگ سبز روشن نقره اي و پشمالو قرار دارد. از اين رو در زبان آذري به آن توكليجه يا پشمالو گفته مي شود.

خواص و نوع مصرف چاي كوهي : چاي كوهي يك تونيك ( تقويت كننده ي ) قوي براي اعصاب است. اين گياه مفررح ، نشاط انگيز و شادي آور بوده و داراي خاصيت ضد درد به ويژه دردهاي مفصلي ، رماتيسمي ، سردرد ، سرگيجه ودردهاي عصبي است. مصرف اين گياه خستگي ذهني را برطرف مي سازد وبه علت انرژي زايي و نشاط انگيزي مي تواند براي رفع خستگي و بي حوصلگي در افراد افسرده مورد استفاده قرار گيرد. علاوه بر اين ها چاي كوهي اشتها آور و مدر ملايم است. هم چنين در تنظيم اعمال گوارشي و تقويت كبد به ويژه كمك به هضم غذا كاربرد دارد.

اين گياه دردرمان بيماري هاي معده و روده با منشاء رواني و بيماري هاي اسهال توأم باتحريكات عصبي ، نقش موثر و آرامش بخشي دارد.

ميزان مصرف و طرز تهيه ي چاي كوهي

يك قاشق مربا خوري پر از چاي كوهي را در يك ليوان آب جوش ريخته و با قاشق خوب به هم بزنيد. آن گاه روي آن را با يك نعلبكي بپوشانيد و بگذاريد مدت 20 دقيقه بماند تا دم بكشد . سپس آن را صاف كرده و با شكر سرخ ميل كنيد.

اين چاي ، يك نوشيدني خوش رنگ ، خوش مزه و دل چسب است كه در شب هاي سرد پاييزي و زمستان ، پس از يك روز كار و تلاش با ايجاد آرامش و رفع خستگي ، انرژي از دست رفته را به شما باز مي گرداند .

نعنا ،آرام كننده ي سيستم عصبي

نعنا گياهي است علفي با گل هايي به رنگ آبي كه انواع وحشي آن به فراواني در طبيعت يافت مي شود. مصرف اين گياه قدمت چندين هزار ساله دارد و قديمي ترين نسخه ي درماني اين گياه در

ديوار معبدادفواست كه پر از نسخه ها و دستوراتي به خط هيروگليف مصر باستان است و درباره ي طرز تهيه ي بخورها و عطريات مختلفي نگاشته شده كه در مراسم مذهبي از آن ها استفاده مي شده است.

خواص نعنا

پيشينيان بالاترين خاصيت را در گروه داروهاي گياهي به عنوان ضد تشنجات عصبي و محرك براي نعنا قائل شده اند. طب گياهي امروزي نيز خواصي را كه در گذشته به نعنا نسبت داده اند تائيد كرده و نيز تاكيد مي كند كه آن را به صورت تونيك و مقوي معده ، ضد تشنج ، بادشكن و ضد اسهال به كار برند.

نعنا سموم را از بدن مي راند ، صافي را به خون باز مي گرداند و اين ها همه از خواص ضد ميكروبي و ضد عفوني اين گياه است.

نعنا محركي است قوي كه اثر آرام كننده اي بر سيستم عصبي دارد. علاوه بر اين ها دم كرده ي نعنا براي كساني كه از عصبانيت ، به هم خوردگي سيستم سمپاتيك ، صرع ، سكسكه ، استفراغ هاي عصبي ، خستگي و به هم ريختگي عمومي رنج مي برند  ، توصيه مي شود.

ميزان مصرف : چاي نعنا را مي توان روزي 2 الي 3 بار مصرف كرد. براي تهيه اين چاي مي توان در هر بار يك مشت نعناي تازه و يا يك قاشق مربا خوري پر از پودر برگ هاي خشك شده ي نعنا را در يك ليوان آب جوش ريخته و مانند چاي به مدت 10 دقيقه دم كرده ، صاف نموده و ميل كرد. هم چنين براي تعديل طعم تلخ آن مي توان چند قطره آب ليموي تازه در آن چكانده و با كمي عسل مخلوطط كرده نوش جان كرد !

چاي پونه كوهي آرام بخش سر دردهاي سينوزيتي

پونه يكي از گياهان معطر خانواده ي مانت است كه همانند نعنا علاوه بر مصرف خوراكي ،كاربرد داوريي نيز دارد. اين گياه يك آنتي بيوتيك قوي است و در درمان ناراحتي هاي دستگاه تنفسي نقش موثري دارد.

پونه خاصيت ضد سم ، ضد درد ، ضد تهوع ، ضد اسهال و در آرام ساختن دردهاي معده و ردوه ناشي از مسموميت ،مورد استفاده قرار مي گيرد.

مصرف چاي پونه كوهي در سردردهاي ناشي ازز سرماخوردگي به ويژه سينوزيت اثر آرام كننده دارد.

طريقه ي مصرف و طرز تهيه چاي پونه : براي رفع سردرد و ديگر ناراحتي ها ، مي توان روزانه 4ـ 3 فنجان از چاي پونه را مصرف كرد. براي هر فنجان مقدار 1 قاشق مرباخوري از پودر برگ هاي اين گياه را در آب جوش ريخته ، به مدت 15 دقيقه دم كرده ، سپس با كمي نبات يا شكر قرمز ميل كنيد.

آرام بخش هاي گياهي براي سردردهاي عصبي و ميگرني

چاي برگ بو : برگ بو درختي است به ارتفاع 6 ـ 2 متر كه گاهي ارتفاع آن تا 10 متر هم مي رسد . گل هاي آن به صورت خوشه اي و به رنگ زرد مايل به سبز است. اين گياه داراي برگ هاي سبز تيره رنگ و بسيار معطر است كه علاوه بر مصرف غذايي ، داراي كاربرد دارويي در درمان بي اشتهايي ، آنژين ، برونشيت ، دردهاي روماتيسمي ، درد معده ، تنظيم عادت ماهيانه ي خانم ها و زايمان بي درد ، كاربرد دارد.

هم چنين اين گياه داروي موثري دردرمان دردها و ناراحتي هاي عصبي و تسكين سردردها به ويژه سردردهايي ميگرني است.

ميزان مصرف و طريقه ي استفاده چاي برگ بو :

براي تهيه چاي برگ بو ، ميي توان براي هر فنجان آن ، 5 گرم برگ بو را به مدت 15 دقيقه در آب جوش دم كرده و روزانه بعد از هر غذا با عسل آميخته و نوشيد.

چاي بابونه ، بهترين آرام بخش دستگاه گوارش

بابونه گياهي است با گل هاي سفيد ، زرد و ارغواني كه در روززگاران قديم به عنوان بهترين آرام بخش تشنجات معده و ناراحتي هاي هضمي به كار مي رفته است.

اين گياه علاوه بر جنبه ي دارويي ،كاربرد غذايي نيز داشته و همراه با سبزيجات ديگر مورد استفاده قرار گرفته است.

موارد مصرف : اين گياه داروي خوبي براي مصارف متعدد است. از اين گياه در درمان انواع ناراحتيي هايي دستگاه گوارش اعم از معده و روده مانند اسهال ، استفراغ و دل دردها مي توان استفاده كرد. بابونه اشتهاآور و تصفييه كننده است ، به علاوه خاصيت ضد انگلي دارد. هم چنين در

درمان ضعف هاو خستگي هاي عمومي ، آسم ، تب هاي متناوب ، كوليت و سنگ هاي مجاري ادراري كاربرد دارد.

اين گياه داراي خاصيت ضد فشردگي عصبي اسست و به عنوان آرام بخش در سردردهاي عصبي و ميگرني شناخته شده است. حمام بابونه شهرت دارد كه موها را زيبا كرده و از سياه شدن موهاي بور جلوگيري مي كند.

طريقه ي مصرف چاي بابونه همانند ديگر آرام بخش ها همچون تهيه ي چاي است و مي توان روزانه تا 3 فنجان از آن را در موارد لزوم تهيه و استفاده كرد. مقدار آن براي هر فنجان 1 قاشق غذاخوري از گل بابونه است كه بايد در آب جوش ريخته و مدت 15 دقيقه صبر كرد تا دم بكشد و بعد ازز هر غذا و يا قبل از خواب با كمي عسل آميخته و مصرف كرد.

قابل ذكر است كه در سال هاي اخير بسياري از چاي هاي گياهي را برخي از شركت هاي سازنده ي داروهاي گياهي در بسته بندي هاي بهداشتي و كيسه اي تهيه كرده اند كه در صورت لززوم مي توان براي هر بار مصرف 1 كيسه ي كوچك از چاي گياهي مورد نظر را در 1 لييوان آب جوش انداخته و مانند چاي هاي كيسه اي مورد استفاده قرار داد.

چاي تيول آرام بخش قلب و سردردهاي ميگرني و عصبي

تيول درخت زيبايي است با سايه اي بس فرح بخش و لطيف كه در باغ ها ، پارك ها و جنگل ها وجود دارد و براي اين مكان ها نوعي تريين محسوب مي شود. دم كرده ي گل ، برگ و دانه ي اين گياه ، يكي از رايج ترين دم كررده ها در طب گياهي قديم وجديد است.

خواص و موارد مصرف تيول

در مكتب گياه درماني قديم براي تيول خاصيت آرام كننده ي اعصاب و قلب ، و برطرف كننده ي تشنج قائل بوده ند و آن را آرام كننده ي سردرد ، سر گيجه و به ويژه سردردهاي ميگرني و فلج مي دانسته اند.

تحقيقات اخير نيز اثر پايين آورندگي  فشار خون و ضد فشارخون بودن آن ، هم چنين آرام بخش اعصاب ، تقويت قلب و نيز قدرت صفراآوري و تصفيه كنندگي آن را مورد تاييد و تاكيد قرار داده است. در درمان هاي مختلف گياهي از قسمت هايي مختلف اين گياه اعم از چوب ، تنه ، ساقه ، برگ و گل آن استفاده مي كنند.

اما دم كرده ي تيول ( گل و برگ آن ) بيش تر در مواردي كه به آرامش اعصاب و حتي خوابي ملايم احتياج است ، مانند سردردهاي عصبي و ميگرني ، و ناراحتي هاي عصبي مختلف ، حالات

تهوع عصبي ، بي خوابي ها و به هم خوردگي نظم خواب ، بي خوابي ها و به هم خوردگي نظم خواب ، قلب درد ، خستگي هاي عضوي و دردهاي سياتيكي كاربرد دارد.

طرز تهيه چاي تيول : در موارد سردردهاي عصبي و ميگرني بايد به دفعاتي حتي روزانه 5 ـ4 مرتبه از اين گياه را دم كرده و نوشيد . اما براي رفع خستگي ، روزي 2 ـ 1 بار مي توان آن راا مصرف كرد.

براي تهيه ي 1 فنجام چاي تيول ، بسته به شدت ناراحتي ، مي توان يك قاشق چاي خوري ويا يك قاشق مربا خوري از پودر برگ ، گل و دانه ي اين گياه را در 1 فنجان آب جوش ريخته و به مدت 15 دقيقه دم كرد ، سپس صاف نموده و با كمي عسل و يا شكر سرخ نوشيد. اين نوشيدني يا ايجاد آرامش و رفع درد و خستگي ،خواب خوش را به همراه خود مي آورد.

شير داغ پاستوريزه و ملاس سياه

براي احساس آرامش ، خوابي خوش و عميق و رفع خستگي ،نوشيدن يك فنجان شير داغ ( خيلي داغ ) قبل از خواب توصيه مي شود. طرز تهيه ي نوشيدني شب بخير : در يك فنجان محتوي شير خيلي داغ ، دو قاشق قهوه خوري ملاس بريزيد و به هم بزنيد و آهسته آهسته آن را بخوريد و بخوابيد ( شستن دندان ها را فراموش نكنيد ) . با نوشيدن اين آشاميدني گرم ، احساس آرامش كرده و خيلي ززود به خواب عميقي فرو رفته و خواب هاي خوشي خواهيد ديد. شب بخير !

تاثير ماهي در پيش گيري و كنترل بيماري ها

به طور مسلم مهم ترين و اساسي ترين آروزي هر انساني اين است كه سالم و راحت زندگي كند و از گزند بيماري ها در امان باشد.

نوع تغذيه تاثير مهمي در سلامت يا بيماري انسان دارد. همان گونه كه تغذيه ي صحيح مي تواند انسان را از گزند بيماري ها مصون نگه دارد و سلامت انسان را تامين كند ، تغذيه ي نامناسب نيز مي تواند موجب ابتلاي انسان به بسياري از اختلالات ناگوار و مهلك بشود.

گروهي از مواد غذايي كه تاثير مهمي در سلامت انسان و پيش گيري از بيماري ها دارند ، ماهي وآبزيان هستند. اين مواد غذايي مفيد ، كه داراي ارزش تغذيه اي بسيار بالايي هستند چنان چه به مقدار كافي يعني هفته اي 2 تا 3 بار در برنامه ي غذايي افرراد گنجانده شوند در پيش گيري از بسياري از بيماري ها و حتي كنترل و كمك به بهبود عوارض و اختلالات مختلف ، اثرات مهمي خواهند داشت كه در اين مقاله به طور خلاصه به اين بيماري ها اشاره مي شود.

امروزه ثابت شده است كه مصرف ماهي و آبزيان به علت داشتن اسيدهاي چرب اشياع نشده ي خاصي به نام امگا 3 ، در پايين آوردن چربي هاي نامطلوب خون مانند كلسترول تام ـ  VLDL – LDL و تري گليسريد تاثير مهمي دارد ، هم چنين در حفظ تعادل فشار خون و نگه داري آن در حد مناسب موثر است.

چاقيي يكي از اختلالاتي است كه بسياري از افراد به آن مبتلا بوده و به علت عوارض ناگواري كه در پي دارد سلامت جامعه را دچار مخاطره مي كند.

ماهي يه علت داشتن تركيبات خاصي ، موجب تحريك اكسيداسيون چربي در بدن و در نتيجه كاهش توده ي چربي بدن مي شود ، بنابراين مصرف مداوم آن در برنامه غذايي هفتگي به كاهش و نگه داري وزنن در حد متعادل كمك مي كند. البته به خاطر داشته باشيم كه افراد چاق نبايد در مصرف مواد پركالري مانند انواع شيريني ها ، شكلات ها ، دسرهاي چرب و شيرين ، غذاهاي سرخ كرده ، مواد نشاسته ايي  و مواد چرب افراط كنند و بايد از رژيم لاغري مناسب و متعادليي تحت نظر كارشناس تغذيه پيروي كنند. در ضمن ماهي را به طور منظم هفته اي 3 ـ 2 بار در برنامه ي غذاييي خود جانشين گوشت قرمز ومرغ كنيد. ماهي در بينايي موثر است و موجب شدت بينايي مي شود و اين موضوع به خصوص براي بهبود اصلاح بينايي افراد سالمند كه دچار ضعف بينايي هستند اهميت بسزايي دارد.

تاثير ديگريكه مصرف ماهي در سلامت انسان دارد اين است كه در پيش گيري از عفونت موثر است ؛ به اين ترتيب كه با افزايش قدرت ايمني بدن ، انسان را در مقابل عفونت ها مصون نگاه  مي دارد.

مصرف ماهي و آبزيان براي خانم هاي باردار و شيرده نه تنها مفيد بلكه ضروري است ؛ زيرا ايين ماده ي غذايي در رشد مغز و تكامل سيستم عصبي جنين و كودك شيرخوار موثر است. هم چنين در تنظيم طول مدت بارداري تاثير دارد و چنان چه خانم هاي باردار در رژيم غذايي خود مقدارر كافي ماهي مصرف كنند كوجب تعادل طول مدت بارداري آن ها خواهد شد.

اثر مهم ديگري كه ماهي و آبزيان در سلامت جنين دارند اين است كه وزن جنين را به حالت متعادل نگاه داشته و در نتيجه موجب تعادل وزن نوزاد به هنگام تولد خواهند شد.

ماهي و آبزيان با كاهش چربي ها نامطلوب خون و حفظ تعادل فشار خون به سلامت قلب و عروق كمك كرده و از اختلالتت قلبي ـ عروقي و سكته هاي قلبي و مغزي پيش گيري مي كنند.

تحقيقات انجام شده در نقاط مختلف جهان نشان مي دهد كه مصرف ماهي و محصولات دريايي علاوه بر پيش گييري از عوارض قلبي و عروقي ، موجب كنترل اين بيماري و كاهش مرگ و مير ناشي از آن نيز مي شود.

امروزه بيماري سرطان يكي از بزرگ ترين آمار مرگ و مير را در جهان به خود اختصاص داده ، سرطان هاي دستگاه گوارش در زنان ، پروستات در آقايان و غيره در بين مردم شيوع زيادي دارد.

اين بيماري مهلك هر ساله در جوامع مختلف ،قربانيان زيادي مي گيرد و هر گونه اقدامي در جهت پيش گيري از ابتلا و كاهش مرگ و مير ناشي از اين بيماري گامي موثر در راستاي راتقاي سلامت جامعه است.

ماهي و آبزيان به علت دارا بودن اسيدهاي چرب امگا 3 ، در پيش گيري از ابتلا به سرطان موثر بوده ودر جوامعي كه مصرف محصولات دريايي رواج بيش تري دارد درصد ابتلابه سرطان در بين افراد كمتر است. بيماري هاي التهابي مانند آرتريت رومماتوئيد ، روماتيسم و غيره از اختلالات دردناكي هستند كه موجب ناراحتي و رنج فراوان انسان مي شوند و امروزه شيوع گسترده اي در بين افراد ، به خصوص سالمندان دارند.

بيماريهاي التهابي گرچه مانند بيماري هاي قلبي ـ عروقي سرطان ،مهلك وخطرناك نيستند ولي بسيار عذاب آور و دردناك هستند و قدرت فعاليت و تحررك را از انسان سلب مي كنند.

مصرف ماهي و آبزيان در پيش گيري از بيماريهاي التهابي و تسكين دردهاي ناشي از اين بيماري ها موثر است.

يكي از اختلالاتي كه در اين زمان به علت آلودگي هوا و وجود ذرات معلق در هوا شيوع وسيعي داشته به خصوص در شهرهاي بزرگ و صنعتي شيوع آن رو به افزايش است ، بيماري هاي تنفسي از قبيل آسم ، برونشيت و ساير اختلالات ريوي است. بيماري هاي ريوي ، به خصوص براي افراد حساس از قبيل كودكان و سالمندان خطرناك بوده و مي تواند سلامت آنان را دچار مخاطره ي جدي كند.

ماهي و آبزيان با داشتن تركيبات مفيد ، در پيش گيري از آسم در كودكان ، برونشيت و ساير عوارض ريوي در بزرگسالان اثرات مفيدي دارند.

بيماري ديگري كه به خصوص سالمندان را در معرض تهديد قرار ميدهد و آنان را از نعمت مواهب زندگي محروم مي كند اختلالات ذهني ،كند شدن ذهن و فراموشي است كه به اصطلاح به آن ديمانس گفته مي شود . اين بيماري كه يك عارضه ي پيش رونده است قدرت فكري و ذهني شخص  مبتلا ، در واقع يك زندگي و آلزايمر موثر است.

به اين ترتيب چنان چه ادعا كنيم كه ماهي و آبزيان اثرات معجزه آسايي در سلامت انسان دارند سخني به گزاف نگفته ايم.

حال چنان چه به گونه اي تغذيه كنيم كه قبل از ابتلا به بيماري و دردسرهاي فراوان ناشي از مداوا ازز قبيل : صرف وقت و انرژي زياد ، عدم يا كمبود دست رسي به دارو ، صرف هزينه ي فراوان جهت درمان و ساير معضلات ناشي از درمان بيماري ، به طور كلي از ابتلا به امراض مختلف پيش گيري كنيم ، براي ما بسيار آسان تر و مفيدتر خواهد بود. در واقع ما مي توانيم با استفاده از اين دسته مواد غذايي مفييد و خوش مزه يعني محصولات دريايي به جنگ بيماري ها برويم و علاوه بر اهتراز ازز دردسرهاي ناشي از بيماري و درمان آن ، از گزند عوارض جانبي داروها نيز در امان

بمانيم و در ضمن بهايي گزاف جهت درمان بيماري ها پرداخت نكنيم.

به طور كلي هميشه و در همه حالات ،پيش گيري بسيار آسان تر ، مفيدتر و ارزان تر از درمان اختلالات است ، به خصوص چنان چه پيش گيري از بيماري ، استفاده از غذاهاي مفيد و خوش مزه اي مانند ماهي و آبزيان باشد.