همشهري 4/2/85
امروزه و با توجه به تغييرات زندگي انسان، استرس به يكي از مهمترين مشكلات جوامع مدرن بدل شده است كه علاوه بر اين كه در ميان بزرگسالان از شيوع خاصي برخوردار است، يكي از مهمترين و اصلي ترين دلايل مشاورههاي پزشكي با روانشناسان كودك است. مطمئنا استرس و اضطراب در كودكا بسيار جديتر و خطرناك تر از بزرگسالان خواهد بود. زيرا كودكان به اقتضاي سن خويش توانايي و مهارت مقابله با اين پديده و غلبه بر آن را ندارند. در واقع استرس نوعي پاسخ به تغييرات عاطفي يا فيزيكي ايجاد شده در محيط و شرايط زندگي كودك است كه ميتواند با توجه به سن، موقعيت زندگي و شخصيت كودك به گونههاي مختلف بروز پيدا كند. عوامل به وجود آورنده اسرتس در كودكان به دو دسته عوامل داخلي نظر دارو، حساسيت به سر و صدا، تغيير درجه حرارت بدن، خستگي و عوامل خاجري مانند جدايي والدين، تغيير مكان زندگي يا مدرسه، خشونت، توقعات بيش از حد ديگران، ترس از دكتر، تقسيم بندي ميشوند. بعضي اوقات عوامل استرس زا در زندگي كودك بسيار ساده و البته تأثير گذار هستند به گونهاي كه معمولا توجه والدين را بر نميانگيزانند. به عنوان مثال گاهي حتي جدايي طولاني مدت از يك فرد عزيز مثل پدر بزرگ، مادربزرگ و معلم ميتواند منشأ اصلي اضطراب كودك باشد. پژوهشگران رفتار كودك در مقابله با اين پديده رابه 4 مرحله تقسيم بندي ميكنند: 1) زنگ خطر و عكس العمل فيزيكي 2) ارزيابي موقعيت و تلاش براي درك شرايط موجود 3) جستجو براي پديا كردن روشهاي مناسب براي انطباق پيدا كردن با شرايط موجود يا تحمل وضع پيش آمده 4) به كار بستن يك يا چند روش براي غلبه بر وضع موجود.
گريه كردن، عرق كردن كف دست ، رفتارهاي تهاجمي، سردرد، شكم درد، رفتارهاي بعدي(كشيدن مو، دندان قروجه كردن، جويدن ناخن)، شب ادراري، بهانه جويي، گريه كردن بيمورد، از دست دادن اشتها و راندمان پايين درسي از جمله مهمترين عواض ناشي از استرس هستند. اما از آن جايي كه كودكاننسبت به علائم اين پديده و تغييرات حاصل از آن آگاهي ندارند، نميتوانند به درستي والدين خود را نسبت به شرايط و وضعيت خويش مطلع كنند. علاوه بر نقش كودك در بهبود شرايط موجود، والدين و معلمين نيز مي توانند تأثير مهمي در فرآيند حل اين مشكل داشته باشند. چند پيشنهاد ساده:
«محيط خانه را به مكاني امن و دوست داشتني تبديل كنيد و سعي كنيد هر روز چند ساعتي را به فرزند خود اختصاص بدهيد، به گونهاي كه كودك در خانه و در ميان اعضاي خانواده احساس آرامش و امنيت بكند.
كودك را تشويق كنيد از مشكلات، عوامل استرسزا و نگراني هايش با شما سخن بگويد. به او اطمينان بدهيد كه شما ميتوانيد دوست خوب مفيدي براي او باشيد و به حرفهاي كودك گوش بدهيد و از خلال حرفهاي او سعي كنيد علل و عوامل بوجود آورده اين پديده را بشناسيد.
سعي كنيد كودك را براي پذيرش وقايع استرس زاي احتمالي مثل تغيير مدرسه يا جدايي از يك دوست آماده كنيد.
از اين رو كودك را تشويق كنيد در مورد آن چه رخ خواهد داد از شما سوال كند تا ترسش در مورد وقايع ناشناختهاي كه تصور ميكند او را تهديد ميكنند برطرف شود.
اما به ياد داشته باشد كه حرف زدن و توصيه بيش از حد در مورد يك واقعه ميتواند از خود آن مسئله استرس زاتر باشد.
سعي كنيد به كودك كمك كنيد بر اعتماد به نفس پايين خود و در نتيجه ترس و اضطراب از برخورد با ديگران و محيط خارج از خانه فائق آيد. از اين رو موقعيتهايي فراهم كنيد كه كودك بتواند در آنها شركت كند و موفق بشود. (مثلا بازيهاي سادهاي كه كودك بتواند در آنها برنده شود.)
به كودك خود فرصت انتخاب و كنترل زندگي خويش را بدهيد . تحقيقات روانشناسان نشان ميدهد كه مسئوليت دادن و محول كردن وظيفه به كودكميتواند به او در مقابله با شرايط سخت و بحراني ( از جمله شرايط استرس زا) كمك كند.
برنامههاي تلويزيوني را كه كودك ميبيند، كنترل كنيد. ديدن صحنههاي خشونت بار و ترسناك ميتواند به ايجاد حالت استرس در كودك كمك كند.
راه حلها و مهارتهاي عملي مقابله با استرس را به فرزند خود بياموزيد. مثلا به او ياد بدهيد، هر گاه دچار احساس استرس شديد ميشود چند بار نفس عميق بكشد، چشمانش را براي چند لحظه ببندد و به چيزهاي خوب و دوست داشتني فكر كند.
فرزند خود را به ورزش كردن تشويق كنيد.