وقتي عزيزدردانه رقيب پيدا مي‌كند

بهاره صفوي

وقتي به فرزند دوم مي‌انديشيد بهتر است درباره داشتن 2 فرزند و مسائل مربوط به آن فكر كنيد. با اين كه شما و همسرتان در اين باره به توافق رسيده‌ايد، ممكن است فرزند اول شما در مقابل رقيب واكنش‌هاي عجيبي نشان دهد.

بازگشت به بچگي

مهمترين واكنش و رفتار فرزند اول برابر تولد نوزاد پسر وي يعني برگشت به حالت بچگي است بعضي كودكان، بر اثر پسروي، كارها و مهارت‌هايي را كه بتازگي آموخت‌اند، فراموش مي‌كنند. كودكي كه مي‌توانست خود به آساني بخوابد حالا به قصه گفتن و لالايي پدر يا مادر نياز پيدا مي‌كند. مادر از يك سو با مشاهده ناتواني او احساس دلسوزي مي‌كند و از سوي ديگر از پسروي او عصباني مي‌شود.

بعضي كودكان با قدمهاي بلندتري به عقب برمي‌گردند و با سرعت بيشتري رفتار بچگانه را از سر مي‌گيرند. گاهي كودك شيوه حرف زدن خود را تغيير مي‌دهد. مثل بچه اي كه تازه زبان باز كرده حرف مي‌زند و گاهي هوس شيشه پستانك را از سر مي‌گيرد. اين پسروي سريع و رفتار بچگانه براي پدر و مادر ناراحت كننده است و هنگامي كه خود را با 2 «نوزاد» روبه رو مي‌بينند، گيج و عصباني مي‌شوند. در اين شرايط عادي‌ترين واكنش آنها سرزنش كردن كودك و بازداشتن او از اين رفتار است. در اين باره بهتر است والدين، با پسروي كودك پس از شناسايي عوامل آن به طور مثبت برخورد كنند. اول بايد دانست كه پسروي واكنشي عادي و رايج ميان كودكاني است كه با تنش روبه رو مي‌شوند. افراد بالغ نيز گاهي بر اثر تنش و هنگام عصبانيت، رفتار مشابهي از خود نشان مي‌دهند. مثلا وقتي يك فرد بالغ دچار افسردگي مي‌شود يك ليوان شير گرم يا غذايي را كه در كودكي مي‌خورده هوس مي‌كند يا به رختخواب مي‌خزد و لحاف را بر سر خود مي‌كشد؛ بنابراين وقتي افراد بالغ در مقابله با ناگواري‌ها اين رفتار را از خود نشان مي‌دهند، مشاهده آن را از كودك زير فشار عصبي چيز عجيبي نيست.

دوم اين كه وقتي كودك، نوزاد را مركز توجه همه افراد خانواده مي‌بيند، تصور مي‌كند رفتار او براي والدين جالب و دوست داشتني است و آن گاه رفتار بچگانه‌اي را كه مدتها ترك كرده است براي جلب توجه ديگران از سر مي‌گيرد. كودك از مشاهده آنچه اطراف او مي‌گذرد به رابطه بين علت و معلول پي مي‌برد. وقتي مي‌بيند نوزاد پوشك مي‌پوشد، گريه مي كند. پستانك مي‌مكند و در عين حال نسبت به او رسيدگي زياد مي‌شود، رابطه‌اي بين رفتار بچگانه و جلب توجه پيدا مي‌كند و خود نيز اين رفتار را پيش مي‌گيرد. بهترين راه جلوگيري از پسروي كودك، پذيرش احساساتي است كه به صورت رفتار بچگانه جلوه مي‌كند. والدين بايد به كودك ياد دهند كه او مي‌تواند با رفتار بجا كه نشانه رشد اوست، بهتر توجه ديگران را به خود جلب كند.

احساسات كودكانه

گاهي كودك بزرگتر نسبت به نوزاد، احساس خشم و حسادت مي‌كند و حتي اين احساس به شكل رتفار خشونت آميزي در مي‌آيد. اين رفتار، طبيعي و قابل پيش‌بيني است، زيرا خشم و حسادت ميان همه افراد و در همه سنين وجود دارد. كودك خشمگين ممكن است خشم خود را با كتك زدن، فرياد و گفتار زشت نشان دهد.

با مشاهده اين رفتار ناپسند، والدين نبايد ريشه مشكل را در وجود نوزاد جستجو كنند، بلكه كودك ممكن است بدون داشتن برادر يا خواهر كوچكتر هم رفتار مشابهي از خود بروز دهد. پدر و مادر نباد او را از نشان دادن اين احساسات منع كنند.

بايد به كودك آموخت كه احساس خشم و غصب طبيعي است ولي نبايد تسليم آن شد و بهتر است با كنترل آن از بدرفتاري خودداري كرد. وقتي كودك احساس بدي پيدا مي‌كند، غالبا آن را به شكل بچگانه‌اي بروز مي‌دهد. واكنش كودك در اين حالت با گريه، فرياد يا پرتاب كردن اشياء و كتك زدن و چنگ كشيدن به صورت بچه ها و نوزاد ظاهر مي‌شود. اين واكنش به كودك كمك مي‌كند عصبانيت و خشم خود را فرونشاند، ولي از آنجا كه اين واكنش به كودك كمك مي كند عصبانيت و ناراحتي والدين و كودك پس از پايان مشاجره مي‌شود.

وقتي كودك بر اثر عصبانت احساس خود را با رفتار و گفتار زشت نشان مي‌دهد پدر و مادر بايد به او كمك كنند تا او بتواند با حرف زدن، احساس واقعي خود را بيان كند. وقتي كودك مشغول بازي با عروسك يا اسباب بازي است، دوست ندارد كسي مزاحمش شود يا او را وادار به خوابيدن كند. اگر والدين بخواهند كودك را در اين حالت بخوابانند، ممكن است با مخالفت او روبه رو شوند و در صورت پافشاري، كودك با عصبانيت و رفتار و گفتار نامناسب خود پدر و مادر را برنجاند. براي تربيت كودك و آرام كردنش بهتر است مقابل اين رفتار خونسردي و متانت خود را حفظ كنيد و با چشم پوشي از خطاي او احساس وي پاسخ دهيد. حفظ آرامش و متانت برابر كودكي كه كنترل رفتار و گفتار خود را از دست داده، كار دشواري است، ولي اين شيوه تربيتي به او مي‌فهماند كه دادزدن و كج خلقي روش خوبي براي ابراز عصبانيت نيست. اگر والدين هم در مقابل اين برخورد آرامش خود را از دست بدهند، كودك هرگز نخواهد توانست به اعمال و رفتار خود مسلط شود. اگر بتوانيد رفته رفته به كودك بياموزيد كه به جاي تندي و خشونت، عصبانيت خود را به زبان آورد و آن را ابراز كند، پس از مدتي خواهد توانست احساس خود را بهتر بروز دهد و از پرخاشگري خودداري كند.

تقويت دوستي ميان فرزندان

كودك به طور طبيعي برابر هر تغييري كه روند زندگي عادي را مختل كند، واكنش نشان مي‌دهد. بويژه وقتي كودك احساس كند با تولد نوزاد مقداري از توجه و عشق والدين را از دست داده است. اگر كودك به خاطر اين احساس از خود تندي و درشتي نشان مي‌دهد والدين بايد برابر اين رفتار با مهرباني و نرمي برخورد كنند.

برخورد تند و سرزنش كردن كودك در اين شرايط واكنش منفي او را از ميان نمي‌برد، بلكه از ترس اين كه عشق و توجه والدين را از دست بدهد، احساس خود را پنهان و در فرصت مناسب عصبانيت خود را بر سر نوزاد خالي مي‌كند. در اين شرايط بايد احساس كودك را بپذيرد تا بتواند خود را آرام كند. بهتر است والدين، كودك را تشويق كنند تا احساس خود را به زبان آورد و بيان كند، حتي اگر از كلماتي استفاده كند كه شنيدن آنها خوشايند نباشد. اگر او نمي‌خواهد نوزاد در خانه بماند و اين احساسات را به روشني بيان مي‌كند بايد با متانت و خونسردي به حرف او توجه كنيد. برابر اين رفتار، با لحن آرام و مهربان با او راه بياييد و ضمن دلداري به او بگوييد نوزاد براي شما نيز زحمت زيادي درست كرده و باعث شده است نتوانيد وقت زيادي را با هم بگذرانيد. به او اطمينان دهيد او را دوست داريد. لازم نيست براي تولد نوزاد ابراز تاسف و پشيماني كنيد تا واكنش هاي كودك را كاهش دهيد. اگر به راحتي احساسات او را بپذيريد و به او اطمينان دهيد كه هميشه او را دوست داريد، از جانب شما احساس امنيت مي‌كند و واكنش منفي كمتري نسبت به نوزادنشان خواهد داد.

به كارهاي خوبي كه كودك براي نوزاد انجام مي‌دهد دقت كنيد و او را به خاطر مواظبت و رعايت سكوت هنگام خواب نوزاد تشويق كنيد. از اين كه هنگام دويدن در اتاق دقت مي‌كند تا صدمه‌اي به نوزاد نرسد. او را تحسين كنيد. اين تشويق و تحسين به كودك اعتماد به نفس و دلگرمي مي‌دهد و او را ترغيب مي‌كند تا بيشتر مواظب خواهر يا بردار كوچكتر خود باشد . اسباب‌بازي‌هايش را در اختيار او بگذارد. كارهاي خوب او را از هر روز يادآوري و به خاطر آنها ابراز رضايت كنيد. با اين شيوه كودك به شما اعتماد پيدا خواهد كرد و اگر روزي به علت كار اشتباهي از او انتقاد كنيد، اشتباه خود را خواهد پذيرفت.

جام جم 16/9/83