وقتي فرزندتان سيگار مي‌كشد حرف آخر را شما بزنيد

فرشته آل علي

تحقيقات نشان مي‌دهد تاثير همسالان مهمترين عامل تعيين كننده مصرف سيگار در جوانان است، يعني اين كه جوان چه موقع و چگونه براي اولين بار سيگار را امتحان مي‌كند با تاثير همسالان رابطه مستقيم دراد. نوجوانان و جوانان امروزي به طرق مختلف تحت تاثير فشار اجتماعي قرار مي‌گيرند. معمولا وقتي نوجوانان دوستاني دارند و با آنها رابطه صميمي برقرار مي‌كنند، از طرف آنها براي انجام كارهايي به طور مستقيم يا غير مستقيم تحت فشار قرار مي‌گيرند كه البته در مواقعي واقعا تمايل به انجام آن كار ندارند، اما براي اين كه دوستي آنها ادامه پيدا كند، سعي مي‌كنند به خواست آنها تن در دهند.

طي سالهاي نوجواني، افراد دوست دارند استقلال داشته باشند و هويت خود را شناسايي كرده و به دست آورند. در اين مواقع بشدت به تاييد دوستان و همسالان اهميت مي‌دهند و از اين كه از طرف همسالان طرد شوند، وحشت دارند. نوجوانان و جوانان معمولا به مسائلي تن در مي‌دهند كه واقعيت ندارد و بهترين كار آن است كه والدين و مشاوران به آنها كمك كنند كه از اروپا و تخيل بيرون آمده و دنياي واقعي را درك كنند. والدين بايد تجربيات خود را با آنها در ميان بگذارند. مطمئن باشيد اگر از راه درست وارد شويد، كلام شما موثر واقع مي‌شود حتي اگر ظاهر نوجوان شما به مساله اهميت نشان ندهد. در يك مطالعه مشخص شد اگر دوستان فرزند شما سيگاري باشند، احتمال سيگار كشيدن فرزند شما 9 برابر بيشتر از مواقعي است كه دوستان او سيگار نمي‌كشند.

نقش حياتي والدين

ظاهرا اين طور به نظر مي‌رسد كه وقتي فرزندتان رشد كرده و بزرگ مي‌شود، چندان با شما همفكر نيست و يا تاثير شما روي او آن طور كه بايد، مشهود نيست؛ اما جالب است بدانيد بررسي‌ها نشان داده است. والدين هنوز بيشترين و قوي‌ترين تاثيرات را روي تصميم گيري‌هاي نوجوانان خود دارند و سيگار نمي‌كشند، معتقدند دليل اصلي‌ اين مساله والدين آنها هستند. اگر والدين را شناخته و به آن احترام مي‌‌گذارند. در نظر داشته باشيد شرايط محيطي و همسالان روي انتخاب لباس، مدل مو، موسيقي مورد علاقه و... توسط فرزند شما، تاثير مي‌گذارند. اين يك حقيقت است كه بايد  قبول كنيد.  اگر تا حدي با خواست‌هاي معقول فرزندتان كنار بياييد و تا حد منطقي به او اجازه تصميم‌گيري‌هاي هر چند كوچك را بدهيد، آن وقت تاثير شما در مورد مسائل مهم و بزرگي مثل سيگار كشيدن، مطلوب‌تر و قابل پذيرش‌تر خواهد بود. توجه داشته باشيد كه تاثير شما بسيار حقيقي و مهم است و شما در بهترين موقعيت هستيد تا به فرزندتان كمك كنيد تحت تاثير همه عقايد همسالان خود قرار نگيرد. اين مساله بايد ادامه پيدا كند تا زماني كه فرزند شما آنقدر رشد عقلي پيدا كرده باشد كه بتواند به طور مستقل فكر كرده و تصميم بگيرد. پس تاثير خود را دست كم نگيريد. ما به شما مي‌گوييم در اين راه به چه نكاتي بايد توجه كنيد.

زمان خطر مصرف سيگار

شما به عنوان والدين، قبلا دوران نوجواني و جواني را گذرانده‌ايد و احساسات و هيجانات دوران دبيرستان يا بعد از آن را خوب به ياد داريد. در اين دوران افراد گاهي در اوج بلندي و خوشي به سر مي‌برند و گاهي فكر مي‌كنند حرفهايشان طرز راه رفتنشان، لباسهايشان و ... همگي ايراد دارد و مورد انتقاد ساير افراد است. در طي اين پستي بلندي‌هاي دوران نوجواني، تغييرات خلق و فكر رخ مي دهد و بسيار معقول باشد. نقش هر يك از شما در خانه هم بايد روشن باشد. بايدها و نبايدهاي منزل شما (مثل سيگار نكشيدن، رانندگي كردن و يا نكردن و...) بايد تعيين شده باشند و همه به آن پايبند باشند. ضمنا توجه داشته باشيد نقش شما به حدي بايد در خانه جا افتاده باشد كه در مورد ماسئل مهمي مثل سيگار، حرف آخر را شما بزنيد. فرزند شما بايد بداند سرپيچي از قوانين منزل عواقبي دارد و شما هم اصلا نبايد در مورد قانون تعيين شده استثنا قائل شده يا از آن سرپيچي كنيد.

دوستان فرزندتان را بشناسيد

شناختن دوستان فرزندتان حقيقتا شروع كار است. كاري كنيد كه دوستان او در منزل شما رفت و آمد كنند و راحت باشند. البته هميشه وقتي دوستان او به منزل بيايند كه شما در منزل باشيد، اگر محيط منزل براي آنها راحت باشد و شما با خوشرويي از آنها استقبال كنيد، اكثر اوقاتشان در منزل شما مي‌گذرد و در نتيجه از ديد شما مخفي نمي‌مانند. ضمنا از فرزندتان يك ارزيابي داشته باشيد. چقدر تحت تاثير ديگران است و يا ساير افراد چه برخوردي دارد. اگر يكي از دوستان او سيگار مي‌كشد، نگوييد «من از دوست تو بدم مي‌آيد» بگوييد «من از سيگار كشيدن بدم مي‌آيد» اگر روي رفتار بد و نادرس متمركز شويد، فرزندتان در مقابل شما جبهه‌گير نمي‌كند و مي‌توانيد براحتي در مورد دوست او صحبت كنيد. ضمنا وقتي در مورد دوست او صحبت مي كنيد، فقط به نكات منفي او توجه نكنيد بلكه مسائل مثبت او را هم مطرح كنيد تا فرزندتان با شما راحت‌تر باشد. اگر فرزند‌تان دوست خوبي انتخاب كرد، او را مورد تشويق و تقدير قرار دهيد. اگر با دوستانش دعوا داشت، بهتر است آنها را به منزل دعوت كنيد و يك مهماني كوچك ترتيب دهيد تا مشاجره خاتمه پيدا كند. خانواده دوستان فرزندتان را هم بشناسيد. خود را به والدين آنها معرفي كنيد و با آنها ارتباط برقرار كنيد.

استرس را برطرف كنيد

استرس در تاثير همسالان و سيگار كشيدن جوانان عامل بزرگي محسوب مي‌شود. شما بايد بتوانيد در اين مورد به فرزندتان كمك كنيد:

هميشه به نشانه‌ها و علايم استرس توجه داشته باشيد. بعضي علايم متداول استرس شامل: سردردهاي مكرر، تحريك پذيري، درد معده يا قفسه سينه، اضطراب و مشكلات خواب است.

به فرزندتان ياد بدهيد فعاليت‌هاي خودش را اولويت بندي كند. اگر وظايف و مسئوليت‌هاي او خيلي زياد است، براساس اولويت، بعضي از آنها را حذف كنيد.

به او كمك كنيد دورنماي مسائل را در نظر بگيرد. به احساسات او توجه كنيد. حتي اگر در مورد مسائل پيش‌پا افتاده عصباني شده است به او بگوييد احساس او را درك مي كنيد. سعي كنيد در مواقعي كه آرام است، نكات مثبت زندگي‌اش را به او يادآوري كنيد و او را مطمئن كنيد كه هميشه از حمايت شما بهره‌مند مي‌شود.

راههاي رفع استرس را به او نشان دهيد مثل ورزش، استراحت و خواب ، خوردن غذا در حد متعادل و حتي تفريح و سرگرمي.

به او كمك كنيد تا خودش فكر كند. او را تشويق كنيد تا نظراتش را ارائه دهد، ايده بدهد و براساس قضاوت و تفكر خود تصميم بگيرد. از او سئوالاتي از او بپرسيد مثلا «فكر مي‌كني فلان گروه چطور آدمهايي باشند؟» هر چه او بيشتر به خودش اعتماد داشته باشد و استقلال فكري داشته باشد، آسيب پذيري او كمتر مي‌شود.

همدردي كنيد

همدردي يعني دنيا را از ديدگاه فرزندتان ببنيد. آن وقت مي‌توانيد احساسات و عواطف او را درك كنيد. وقتي با او همدردي مي‌كنيد. در اصل به او ياد مي‌دهيد كه براي افكارش ارزش قائليد. در اين حالت، او به خودش اعتماد مي‌كند و ديدگاه شما به عنوان پدر يا مادر را مي‌شناسد. مثلا به شما مي‌گويد:« مي‌دانشتم كه ممكن است نگران شويد. به همين دليل زنگ زدم كه بگويم كمي دير مي‌آيم».بعضي از نوجوانان سيگار مي‌كشند چون وقت آنها بسيار زياد و كاملا خالي است. بهتر است آنها را در گروههاي مختلف هنري، فرهنگي ، ورزشي و... داخل كنيد تا اوقات آنها به بطالت نگذرد. ضمن اين كه در خلال اين فعاليت‌ها، توانايي و اعتماد به نفس او تقويت مي‌شود.

وقتي فرزندتان سيگار مي‌كشد...

ممكن است فرزندتان سيگار كشيدن را شروع كرده باشد و البته اين مساله را به راحتي مي‌توان فهميد بخصوص بوي سيگار كه اصلا نمي‌شود آن را پنهان كرد. بهتر است در اين مواقع سعي كنيد آرامش خود را حفظ كنيد و او بپرسيد چه مدت است كه اين كار را شروع كرده و آيا دوستانش سيگاري هستند با خير. قوانين خانه را به او يادآوري كنيد و از او بخواهيد اين مساله را در نظر بگيرد. بدون اين كه براي او سخنراني كنيد، مثل هزينه سنگين آن، ايجاد چروك در پوست، بوي بد دهان و بيماري‌هايي مثل سرطان.

در مورد علايم اعتياد به سيگار با او صحبت كنيد؛ مثل احساس اضطرار شديد نسبت به مصرف سيگار، احساس نگراني و تحريك پذيري در شرايطي كه سيگار نمي‌كشد و سعي و تلاش دايمي و بي‌فايده در ترك سيگار به او بگوييد امكان اين كه نوجوان بعد از مصرف تنها چند هفته سيگار، به آن اعتياد پيدا كرده است، به مشاوران مخصوص در اين زمينه مراجعه كنيد و اصلا از تلاش در اين مورد خسته نشويد و آن را به حال خود رها نكنيد.

جام و جم 4/9/83