|
نوروز در
استان
خراسان
ايران حسينعلي
پور افضلي
نوروز
يكي از
بزرگترين و
كهنترين
آيينهاي
باستاني
ايران زمين
و داراي
قدمت چند
هزار ساله
ميباشد كه
پس از ظهور
تمدن بزرگ
اسلامي ،به
تدريج مورد
پذيرش
مسلمانان
قرار گرفته
و با فرهنگ و
تمدن اسلام
تلفيقي
ناگسستني
يافته است .
اين عيد
قرنها قبل
از زرتشت
وجود داشته
و در ابتدا يك
جشن ملي و
باستاني
بوده است و
ليكن بعدها
به سبب
بروز برخي
حوادث كه
وقوع آنها
مصادف با
نوروز بوده
و مخصوصاً
رواياتي كه
در باب اين
حوادث از
قول برخي
از ائمه
اطهار (ع) در
كتب اخبار و
احاديث نقل
شده است ،
اين عيد
جنبه ديني
و مذهبي به
خود گرفته و
جلال و عظمت
بيشتري
يافته است.
بعد از اسلام
نيز نوشتههايي
محققانه در
اين مورد از
طرف
دانشمنداني
چون
ابوريحان
بيروني
،ثعالبي
،كسروي،
بيهقي
،دمشقي و
قزويني
ارائه شده
است .
در مورد
وجه تسميه
نوروز ،بعضي
از محققان
پيدايش آن
را به جمشيد
نسبت ميدهند
و در اين
باره مينويسند:
پس از آنكه
جمشيد دست
بدان را از
بد و دست
بيدادگران
را از بيداد
كوتاه كرد و
آيين زندگي
را به مردم
آموخت ،بر
تختي گوهر
نشان نشست
و ديوان او
را «از هامون
به گردون »
بردند و مردم
به شكرانه
اين پيروزي
يعني غلبه
حق بر ظلم و
بيداد چنين
روزي را جشن
گرفتند و آن
روز را نوروز
خواندند.
ابوريحان
در التفهيم
نوشته: از
رسمهاي
پارسيان
يكي نوروز
است و آن
نخستين روز
است از
فروردين
ماه و از اين
جهت روزِ نو
نام كردند
،زيرا كه
پيشاني سال
نو است. برخي
هم ميگويند
كه چون
سليمان بن
داود انگشتر
خويش را گم
كرد، سلطنت
از دست او
بيرون رفت
،ولي پس از
چهل روز بار
ديگر انگشتر
خود را بيافت
و پادشاهي و
فرماندهي
بدو بازگشت
و مرغان بر
گرد وي جمع
آمدند و
ايرانيان
گفتند: «نوروز
آمد». (1) نوروز
دراسلام نوروز
از جمله
اعيادي است
كه مورد
قبول اسلام
قرار گرفته
و پس از ورود
اسلام به
ايران رنگ
و بوي
اسلامي به
خود گرفته
است . ظاهراً
پس از اسلام
نخستين
خليفهاي
كه
برگزاريِ
دوباره اين
مراسم را
معمول كرد،
منصور عباسي
بود كه به
احياي
مستقيم
رسوم كهن
رسميت
بخشيد.
بهترين
منابع
موجود و در
دسترس براي
آگاهي از
چگونگي
برگزاري
نوروز در
ايران
باستان،
آثار و نوشتههاي
عربي و
مهمترين
آنها كتاب
معروف «ابوريحان
بيروني» است
كه در سال 380
ه نگارش
يافته و
نويسندگان
ديگري
مانند
قزويني و
دمشقي
مطالبي بر
آن افزودهاند.(2)
رواياتي
كه علما در
كتب معتبر
درباره
نوروز نقل
كردهاند
باعث شده
كه مردم
براي اين
جشن اهميت
زيادي قائل
شوند. به
عنوان مثال
از حضرت
صادق عليه
السلام نقل
شده است كه
در اين روز
،كشتي نوح
بر كوه جودي
به زمين
نشست ،و نيز
روايت كردهاند
كه خلقت
عالم در
چنين روزي
انجام
پذيرفته و
حضرت
ابراهيم (ع)
در اين روز
عليه بتها
قيام نموده
است. موسي (ع)
نيز در اين
روز بني
اسرائيل را
از قيد بندگي
و اسارت
نجات داده
و از نيل
گذشته است،
و پيامبر
اسلام (ص)
نيز در همين
روز به
پيغمبري
مبعوث
گرديده است
.
حتي در
برخي از كتب
آمده است
كه حضرت
قائم امام
زمان (ع) در
چنين روزي
ظهور خواهد
كرد. (3) اين
روايات نه
تنها نوروز
را در نظر
ايرانيان
عزيزتر كرد
بلكه موجب
دوام و بقاي
آن نيز شد.
اما عظمت
نوروز و به
پا داشتن
جشن با شكوه
آن در قرون
اوليه
پيدايش
اسلام وقتي
بيشتر شد كه
عدهاي از
دانشمندان
و فضلاي
ايراني به
كتب اخبار و
احاديث و
گاهشماري
استناد جسته
و گفتند: روزي
كه حضرت
علي بن
ابيطالب (ع)
به جانشيني
پيغمبر
اسلام (ص)
برگزيده شد
و بر مسند
خلافت نشست
مصادف با
نوروز بوده
است. به
دنبال اين
عقيده عدهاي
از ايرانيان
كه به اصول
و احكام دين
اسلام
علاقهمند و
از آداب و
سنن ملي و
باستاني
خود دور شده
بودند ،به
نوروز و آيين
پر شكوه آن
توجه
نمودند و در
برگزاري
اين جشن
بزرگ و زنده
نگهداشتن
رسوم و آيين
آن كوشيدند . نوروز در
خراسان در
خراسان همه
از بزرگ و
كوچك و فقير
و غني به
آداب و رسوم
نوروز پايبند
و علاقهمند
هستند و در
اجراي سنن
باستاني
اين عيد ملي
سخت ميكوشند.
از چند هفته
به نوروز
مانده
جنبشي خاص
در مردم
پديد ميآيد
،همه در فكر
تهيه لباس
نو به اين
سوي و آن
سوي ميروند.
همه خانه
تكاني ميكنند،
جامهها را
ميشويند
،فرشها را ميتكانند
و از تمام
اثاث خانه
گرد ميزدانيد
تا در شب عيد
و موقع
تحويل سال
،همه
اطاقها و
زواياي
خانه پاك و
پاكيزه
باشد .
آداب و
رسوم مربوط
به نوروز در
خراسان
تقريباً
همانند بقيه
نقاط ايران
زمين ميباشد
؛ از قبيل،
هفت سين و
دعا و ديد و
بازديد و
نظافت و
غيره. ولي
آنچه كه يك
ويژگي خاص
به اين
مراسم در
خراسان
بخشيده
وجود مقدس و
پر بركت حرم
مطهر حضرت
ثامن الحجج
علي بن
موسي الرضا (ع)
در اين خطه
است كه
مورد عنايت
تمامي
شيعيان
ايران و
اسلام بوده
و همه ساله
ميليونها
زائر مشتاق
به هنگام
تجديد سال
روي به اين
بارگاه
منور آورده
و به هنگام
تحويل سال
در حرم آن
بزرگوار و در
كنار مضجع
شريف آن
حضرت به
دعا و نيايش
ميپردازند
و براي
سلامتي و
موفقيت خود
و بستگانشان
از آن واسطه
فيض
درخواست
ياري ميكنند.
شكوه و
عظمتي كه
در اين ايام
و مخصوصاً به
هنگام
تحويل سال
در آنجا وجود
دارد مثال
زدني و در
ديگر نقاط
بي نظير و بيهمتاست.
در اين ايام
مشهد پذيراي
ميليونها
ميهمان
زائر از
سراسر ميهن
ايران و نيز
از ساير نقاط
جهان است
كه خود رونق
خاصي به
مراسم
نوروزي در
اين شهر
مقدس ميبخشد.
اما در بقيه
شهرهاي
خراسان
وقتي لحظه
تحويل سال
نزديك ميشود
عدهاي به
مسجد ميروند
تا دعا كرده
و از بركت آن
دعا در تمام
مدت سال از
خطرات مصون
و غرق در
نعمت گردند.
آنان دعا ميخوانند
و ميگويند:
يا مقلب
القلوب و
الابصار يا
مدبر الليل
و النهار يا
محول الحول
و الاحوال
،حول حالنا
الي احسن
الحال .
عدهاي
ديگر عسل به
دهان ميگذارند
تا در طي سال
هم اعتدال
مزاج پيدا
كنند و هم
اخلاق خوش
و شيرين
داشته
باشند. در
خانوادههاي
خراساني
خصوصاً در
روستاها رسم
است كه دو
سه روز قبل
از تحويل
سال مقدار
زيادي نان
خانگي ميپزند
تا نان مورد
احتياج اهل
خانه در
سيزده روز
اول سال از
بازار خريده
نشود.(4) در روز
سيزده بدر .مردم
عموماً
ناهار را در
صحرا صرف ميكنند
و آنچه آجيل
و شيريني از
ايام عيد
باقي مانده
است در آن
روز به مصرف
ميرسانند .
گردشگاههاي
مهم خراسان
نيز در روز
سيزده بدر
بسيار زياد و
باصفاست .
عيد نوروز
داراي آداب
و عبادات
خاص خود ميباشد
كه در كتاب
مفاتيح
الجنان شيخ
عباس قمي
ذكر شده است
(5) ،به
عنوان حسن
ختام
سخناني از
حضرت امام (ره)
را ميآوريم
آنجا كه ميگويند:
در اعيادي
كه اسلام
به ما عنايت
فرموده است
،در همه آن
اعياد آنچه
كه انسان
ملاحظه ميكند
همهاش
مسأله ذكر و
دعاست،
نماز است،
روزه است،
ذكر است
،دعاست و در
اين عيد هم
كه عيد ملي
است و
اسلامي
نيست ،لكن
اسلام هم
با آن
مخالفت
ندارد ، باز
ميبينيم
كه در
روايتي كه
وارد شده،
از آداب اين
روز ،روزه
گرفتن است،
از آداب اين
روز دعا كردن
است ،نماز
خواندن است
و اين به ما
ميفهماند
كه ملتي كه
بخواهد به
راه راست
برود،... بايد
در عيدش و
غير عيدش
تذكر داشته
باشد، ذكر
خدا بكند،
ياد خدا
داشته باشد
،براي خدا
باشد. (6) پي
نوشتها :
1ـ
آثار
الباقيه (ابوريحان
بيروني) چاپ
تهران / 240 به
نقل از
عقايد و رسوم
/ 91
2ـ ويژه
نامه نوروز 75
(جدول) ص 29
3ـ ر.ك
بحارالانوار
چاپ امين
الضرب 206 / 14 ـ
وسايل
الشيعه 289 / 5
4ـ عقايد و
رسوم مردم
خراسان 109
5ـ مفاتيح
الجنان 297
6ـ صحيفه
نور 215 / 17
|