پويايي مسجد

دهه فجر انقلاب اسلامي و اعياد در پيش روي قربان و غدير خم را تبريك و تهنيت مي گوييم . بيست و چهارمين سالگرد پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي ، فرصت مغتنمي است تا درباره جايگاه مسجد در دوران اوج انقلاب و عصر جمهوري اسلامي اندكي تأمل و تدبر كنيم . جمهوري اسلامي ايران در بيست و چهار سال گذشته فراز و فرودهاي فراواني به خود ديده كه فراتر از درس آموزي و عبرت اندوزي ، سزاوار انديشه كردن و نظريه پرداختن است . در اين ميان ، مساجد بويژه در برهه گسترش وتعمق ريشه هاي انقلاب اسلامي و همچنين دوره هشت ساله دفاع مقدس ، نقشي در خور و بسزا ايفا كرده اند . ضرورتي كه هم اكنون بيش از گذشته احساس مي شود ، ارتقاي جايگاه مسجد در جامعه است . البته بازيابي جايگاه شايسته مسجد در عصر ارتباطات جهاني شدن ، مستلزم پژوهش ، برنامه ريزي ، همت والا و عزم قوي است .

در تاريخ نهضت اسلامي ـ بويژه از سال 1342 تا پيروزي انقلاب اسلامي ـ با توجه به اين كه رسانه هاي گروهي و ارتباط جمعي ، جملگي در اختيار رژيم شاهنشاهي بود و نيروهاي انقلابي از حق هر گونه فعاليت فرهنگي ، سياسي و اجتماعي محروم گرايشهاي انقلابي ملت بود . نقش مسجد در تاريخ نهضت اسلامي را مي توان در دو عنوان دسته بندي كرد ؛ الفا . نقش فرهنگي و رسانه اي  ب. نقش سازماندهي و هدايت .

نقش فرهنگي و رسانه اي : در رژيم پهلوي از هر صنف و طبقه كم و بيش با نابسامانيهاي فرهنگي ، اجتماعي ، اقتصادي و سياسي در زندگي روزانه آشنا بودند و هر كس متناسب با يافته ها و دانسته هاي خويش ، تحليلي از علل و انگيزه هاي نابساماني و همچنين تصوري از ايده آل هاي خود داشت . مساجد در اين زمينه نقش بسيار خطيري به عهده داشتند . سخنرانيهايي كه در مساجد ، حسينيه ها و مكانهاي مذهبي توسط روحانيان و دانشگاهيان ايراد مي شد ، مردم را بيش از پيش از ابعاد فساد ، ظلم ، تبعيض و بيعدالتي كه در سازمان هاي سياسي ، اقتصادي و فرهنگي رژيم رايج بود ، آشنا مي كرد . مسجد همان قدر كه در طرد رژيم طاغوت از سوي مردم نقش داشت ، در

خود انديشي ، خود شناسي و بازيابي هويت اسلامي ملت ايران ني موثر بود . مردم در نهاد مسجد ، هويت خويش را باز يافتند و به سنتهاي اصيل ، آرمانهاي والا و ارزشهاي فرهنگ و تمدن اسلامي و ايران گردنهادند و براي تحقق آنها كمر همت بستند .

نقش سازماندهي و هدايت : مسجد در سازماندهي مردمي كه براي بهبود حيات خود و جهت تحقق مدينه فاضله اسلامي انگيزه مند بودند ، نقشي بسزا داشت . مسجد پايگاه گردهم آمدن نيروهاي مردمي و انقلابي ،خاستگاه تظاهرات و ابراز اعتراض مردم و كانون از سوي اهالي مسجد ، تدارك و حمايت مي شدند . مسجد همچنين در سازمان دادن به كمكهاي بلاعوض و نوع دوستانه مردم براي خانواده هاي بي سرپرست و احيانا آسيب ديده همچون بازماندگان زلزله طبس ، نقش عمده اي داشت .

با پيروزي انقلاب اسلامي و بر پايي جمهوري اسلامي ايران ، مسجد در دوران انقلاب به انجام رسيده بود . اما در شراي جديد ، وظيفه بس خطير نگاهباني از اين دستاورد را به عهده داشت . پيروزي زود هنگام انقلاب اسلامي ، استكبار جهاني را به توطئه چينيهاي سياسي و اقدامات نظامي وا داشت كه سرانجام به جنگ تحميلي عراق عليه ايران انجاميد .

در طول هشت سال دفاع مقدس ، مساجد در انگيزيش مردم و بويژه جوانان براي عزيمت به جبهه هاي جنگ و دفاع از كيان جوهوري اسلامي ، نقش عمده داشتند . پايگاه بسيج ميليوني در مساجد استقرار يافت و علاوه بر اعزام نيروي انساني ، كمكهاي نقدي و كالايي اهالي هر محل براي جبهه هاي جنگ نيز ، پس از آماده سازي و بسته بندي توسط نيروهاي داوطلب زن و مرد ، از مساجد براي تدارك و پشتيباني جبهه ها ارسال مي شد .

با پايان يافتن سرافرازانه جنگ تحميلي و مسئول شمرده شدن عراق به عنوان آغازگر جنگ ، ناكارآمدي ماشينهاي جنگي براي متزلزل كردن جمهوري اسلامي ايران آشكار شد . با تثبيت واقعيت جمهوري اسلامي علي رغم همه تلاشهاي سياسي و نظامي ، اين بار استكبار جهاني بر

سياست مبارزه فرهنگي و اعتقادي بيش از پيش پاي فشرد . رويكرد جديد استكبار جهاني بويژه ايالات متحده امريكا در رويارويي با نظام اسلامي ، تهي كردن مباني ، اصول و ارزشهاي انقلاب اسلامي از مفاهيم اصيل آن بود به گونه اي كه هم عموم مردم باورمند به انقلاب اسلامي را نا اميد سازد و هم نسلهاي جوان را از آرمانهاي انقلاب دلزده و گريزان كند . استكبار جهاني با ساز كردن آهنگ تهاجم فرهنگي در صدد است تا قدرت معنوي ، توان انديشه ورزي ومزيتهاي ارزشي انقلاب اسلامي را تحليل برد و نظام اسلامي را به سرنوشت پوچي ،بي اعتقادي و بي هويتي گرفتار سازد تا آنچه به جاي مي ماند جز نهادي بي انگيزه ناكارآمد و خنثي نباشد .

اطمينان خاطر از ثبات سياسي و نظامي جمهوري اسلامي نبايد به رخوت و سستي حاصل از فراموشي اهداف و ارزشهاي والاي انقلاب بيانجامد . غفلت از منافع و مصالح عمومي كشور كه در چارچوب اصل ولايت فقيه و ديگر اصول قانون اساسي از سوي ملت ايران بر سميت شناخته شده ات . رشته وحدت ، همفكري و همياري جامعه را مي گسلد و برخورد ، پراكندگي و هرزوري نيروهاي آن را موجب مي شود . استقلال راي ، تنوع ديدگاه ها و تضارب آرا در صورتي در راستاي منافع جامعه خواهد بود كه جملگي در راستاي نيلبه هدف واحدي باند . در غير اين صورت ، اختلاف و تفرقه درباره اهداق ، جر به انحلال يك اجتماع نمي انجامد . بهديگر سخن ، تنوع و تضارب آرا ، تنها در مرتبه پيشنهاد روشها و راه حلها و ارزيابي اهداف و ارزشهاي انقلاب اسلامي ، جز شكستن عهدي كه با شهدا بسته شده و نقض ميثاق ملي مردم كه بر اصول اعتقادي اسلام استوار گشته ، نيست .

از اين رو مساجدد بايد هر چه بيشتر و ژرفتر در تبين مباني ، اهداف و ارزشهاي نظام اسلامي بكوشند . البته شايسته است كه مفاهيم انقلاب به گونه اي تحليلي ، منطقي و اصولي و متناسب با شرايط فكري ، فرهنگي ، اجتماعي و سياسي مخاطبين عرضه شود. هر گونه نقش آفريني در تنوير افكار جامعه بايد دو پديده تعيين كننده و خطير جهان معاصر ، يعني “ جهاني شدن ” و “

تكنولوژي اطلاعات ” را در نظر داشته باشد . اين دو پديده همچون هر پديده ديگري داراي پيامدها و كاربردهاي درست و نادرست است .

پس اين پديده ها را بايد به عنوان يك واقعيت انكار ناپذير به طور دقيق وارسي كرد تا ضمن شناخت پيامندهاي نامطلوب آن ، به قدرت بهره برداري از امكانات مفيد و پسنديده آن دست يافت.

  پديده هاي جهاني شدن و تكنولوژي اطلاعات كه چشمگيرترين نمود آن اينترنت است ، قلمرو را به گستره جهاني و سرعت عمل را به حد غير قابل تصوري افزايش داده است . گستردگي ميدان عمل و افزايش سرعت انتقال اطلاعات ، جهان را به عرصه هماوردي سخت و جانكاهي تبديل كرده است ، كه درنگ و كوتاهي در اقدام شايسته و بايسته ، زيانها و آسيبهاي چاره ناپذيري را موجب مي شود . در عصر اينترنت وجهاني شدن ، اقدام نكردن و در دست نداشتن ابتكار عمل بدين معنا نيست كه ضمن حفظ مصونيت خود ، تنها امكان تاثير گذاري بر ديگران از دست رفته باشد . بلكه اقدام نكردن به معناي در معرض تاثير و آسيب قرار گرفتن از سوي اقدامات ديگران است . دامنه اين آسيب پذيري بويژه در حوزه فرهنگ كه ميدان عمل مساجد است ، با توجه به امكانات ديداري و شنيداري اينترنت بسيار گسترده است . مساحد بايد در برابر اين تحدي بزرگ و گسترده ، از امكانا و قابليتهاي حاصل آمده از شنيداري اينترنت بسيار گسترده است . مساجد بايد در برابر اين تحدي بزرگ و گسترده ، از امكانات و قابليتهاي حاصل آمده از پديده هاي جهاني شدن و تكنولوژي اطلاعات ،كمال بهره برداري را در راستاي رسالت خويش بنمايند .

مساجد مي توانند با استفاده از ارتباطات شبكه اي از برنامه هاي مذهبي ، امكانات تربيتي و تجربه هاي تبليغي يكديگر اطلاع يابند و با تبادل اين اطلاعات و همكاري و همياري در اجراي برنامه هاي ارشادي و تبليغي ، بر دامنه ژرفاي تاثير گذاري خود بيافزايند . مساجد همچنين مي توان با طراحي سامانه ( سايت ) هاي ويژه و متناسب با شرايط فرهنگي و اجتماعي مخاطبان خود ، امكان

ارتباط فردي وتامين نيازهاي روحي و معنوي آنان را فراهم آورند . شبكه جهاني اينترنت اين فرصت را براي مراكز ارشادي و تبليغي ايجاد كرده است كه ضمن همفكري و همكاري با يكديگر ، در سطح جهان به تبين مباني ، اصول و ارزشهاي ديني ، پاسخگويي به پرسشها و رفع ابهامها بپردازند .

پاسخگويي به ذهنيتهاي پويا و رشد يافته ، بويژه جوانان ، دانشجويان و روشنفكران كه درمعرض
آرا و اندشه هاي ديگر فرهنگها و تمدنها قرار دارند ، بيش از پيش ضرورت مطالعات گسترده تر و تحقيقات تحليلي تر و عميق تر در معارف اسلامي را آشكار مي كند . در راستاي دفاع از حريم انديشه اسلامي شايسته است كه مسجد و مسجديان هم خود از افكار و انديشه هاي مغاير ، آگاهي يابند و در نقد و ارزيابي آنها بكوشند و سره از ناسره را بازشناسند و وجه امتياز انديشه اسلامي را بكاوند ، و هم اين كه با ياري ديگر اصحاب انديشه از حوزه و دانشگاه ، در آگاهانيدن افكار جامعه تلاش كنند . به اين اميد كه از اين گذر دو خير عايد شود ؛ نخست اصحاب انديشه از حوزه و دانشگاه ، در آگاهانيدن افكار جامعه تلاش كنند . به اين اميد كه از اين گذر دو خير عايد شود ؛ نخست اين كه درك عميق تري از حقايق اسلام حاصل شود ، و دوم اين كه تهاجم فرهنگي استكبار پاسخ گفته شود . 

آ