|
نگاهي به
رنگرزي
طبيعي از
آغاز تاكنون دكتر مجيد
منتظر بخش مواد
اوليه و
رنگرزي مركز
تحقيقات فرش
دستباف نقاشي
رنگي بر روي
ديوارها،9 تا
15 هزار سال
قبل از ميلاد
در اسپانيا
مشاهده شده
است. اين
نقاشيها به
وسيله
رنگدانههاي
غيرآلي
انجام شده و
توانستهاند
براي مدت
بسيار
طولاني دوام
آورند. لباسها
رنگي در همه
فرهنگهاي
گذشته توليد
شده، ولي به
دليل كمي
پايداري رنگ
آنها. نمونههاي
بسيار قديمي
كالاهاي
نساجي
رنگرزي شده
كمياب است.
فرش پازيريك
يكي از نمونههاي
بافته شده
قديمي متعلق
دستباف با
رنگهاي
طبيعي
شناخته شده
است. كالاهاي
نساجي
رنگرزي شده
در مصر به 3200
سال قبل از
ميلاد و در
هند به 2 هزار
سال قبل از
ميلاد برميگردد.
به هر حال
رنگرزي
فرآيند ساده
ولي مهمي است
كه الياف خود
رنگ را به
الياف رنگي
زيبا تبديل
ميكند. با
توجه به نوع
آب و هوا،
انواع
گياهان جهت
توليد رنگهاي
متنوع در
رنگرزي
استفاده ميشوند،
به علاوه از
پس ماندههاي
گياهي نيز به
عنوان منبع
مهم و منشأ طبيعي
استفاده ميشود
كه مورد دوم
در اغلب
منابع و
مقالات علمي
مورد غفلت
واقع شده است.
تا پايان قرن
نوزدهم
ميلادي
رنگزاهاي
طبيعي منبع
اصلي رنگ
براي رنگرزي
كالاهاي
نساجي بودهاند.
توسعه
رنگزاهاي
مصنوعي در
شروع قرن
بيستم. سبب
دسترسي به
كيفيت و تنوع
بيشتر و
تكنيك قابل
تكرار در
كاربرد شد. در
نتيجه هزينه
رنگرزي به
مقدار قابل
ملاحظهاي
كاهش يافت. اهميت
رنگرزاهاي
مصنوعي،
تداوم توسعه
در رنگرزي
طبيعي به
منظور رفع
نيازهاي
رنگرزي مدرن
را تحت
الشعاع قرار
داد. در نتيجه
براي
استفاده از
رنگزاهاي
طبيعي در
رنگرزي
مدرن، نياز
به استفاده
از تكنيكهايي
خاصي است كه
متاسفانه در
اين زمينه
مطالعات و
اختراعات
لازم انجام
نشده است. در
دهه گذشته
برخي
تحقيقات در
زمينه
احتمال به
كارگيري
رنگزاهاي
طبيعي در
فرآيند
رنگرزي
كالاي
نساجي، به
وسيله برخي
گروههاي
تحقيقاتي
انجام شده
است كه به
برخي از آنها
اشاره ميشود:
در ايران
مرحوم دكتر
مشفق، در
شيراز
تحقيقات
جامعي را در
اين زمينه
انجام دادهاند
كه متاسفانه
بسياري از
نتايج آنها
منتشر نشده
است. بخش مواد
اوليه و
رنگرزي مركز
تحقيقات فرش
دستباف با
تعريف
عناوين
تحقيقاتي،
پروژه
تحقيقاتي در
اين زمينه را
در دانشگاههاي
مختلف ايران
شروع كرده
است كه نتايج
آنها به زودي
منتشر خواهد
شد. به علاوه
در اولين
سمينار ملي
تحقيقات فرش
دستباف نيز
مقالات
متعددي در
اين زمينه
ارائه شده
است كه از
جمله ميتوان
به ارائه چند
مقاله توسط
دكتر منتظر و
همكارانشان
اشاره كرد. در
هند بر روي
رنگرزي پنبه
و پشم با
رنگزاهاي
طبيعي
مطالعاتي
صورت گرفته
است. در ژاپن
جهت رنگرزي
ابريشم پناه
و كشمير يا
رنگزاهاي
طبيعي به
وسيله
دندانه آهن و
آلوم
تحقيقاتي
صورت گرفته
است و در
كشورهاي
ديگر مثل
آلمان،
اتريش و
اسكاتلند
نيز
تحقيقاتي
انجام شده
است. به طور
كلي اين
محققان
نتايج خوبي
در زمينه عمق
رنگي شيد و
خواص ثباتي
ارائه كرده
اند. به هر حال
فرآيند
رنگرزي اغلب
در دو مرحله
صورت ميگيرد
كه در يك
مرحله
دندانه و در
مرحله بعد
رنگرزي
انجام ميشود. يكي
از محققان به
نام «بروخنر»
در نتيجه
گيري نهايي
مطالعات خود
اشاره ميكند
كه خواص
ثباتي
رنگزاهاي
طبيعي رضايت
بخش نبوده و
بايد در اين
زمينه
تحقيقات
لازم انجام
پذيرد. به هر
حال در
استفاده از
رنگزاها،
تكنيكهاي
متفاوتي
براي دندانه
دادن و
عمليات
نهايي جهت
بهبود خواص
ثباتي رنگ به
كار گرفته ميشود. مزيتهاي
مورد انتظار
از كاربرد
آتي
رنگزاهاي
طبيعي در
موقعيت
كنوني، سبب
بحث هاي
جنجالي و
متناقض در
ميان
انديشمندان
شده است. در
حالي كه برخي
از
انديشمندان
بر مشكلات
رنگزاهاي
طبيعي در
رنگرزيهاي
مدرن مزاياي
مورد انتظار
تكنولوژيها
بر پايه
منابع تجديد
پذير متمركز
شده اند.
معرفي
رنگزاهاي
طبيعي به
فرآيند
رنگرزي مدرن
ميتواند به
عنوان مرحلهاي
از توسعه
مداوم
فرآيند
رنگرزي در
نساجي به
حساب آيد. با
توجه به
ابعاد مختلف
رنگزاهاي
طبيعي، بايد
در اين زمينه
مطالعاتي
وسيع شروع
شود و تداوم
يابد، تا به
روزي برسيم
كه در رنگرزي
بيشتر از
رنگزاهاي
طبيعي
استفاده
كنيم. |