فوايد گرسنگي

گرسنگي فوايد بيشماري در جهت تكميل در جهت تكميل نفس و شناخت خداوند براي سالك دارد .روايات زيادي در فضايل گرسنگي واردشده است كه بد نيست در اينجا اشاره اي به آنها و سپس به فلسفه و حكمت گرسنگي داشته باشيم . از پيامبر اكرم (ص) روايت شده است : با  تشنگي و گرسنگي با نفسهايتان مبارزه كنيد همانا پاداش اين كار همانند پاداش مبارزه در راه خداست .و عملي دوست داشتني تر از گرسنگي و تشنگي در نزد خدا نيست . و همچنين فرمودند : برترين شما روز قيامت در نزد خداكسي است كه گرسنگي و تشنگي بيشتري كشيده باشد و در خداوند متعال تفكر بيشتري نموده باشد و به اسامه فرمودند : اگر ميتواني در حالت گرسنگي و تشنگي ملك الموت را ملاقات كن تا به بالاترين مقامها و جاها رسيده وباپيامبران هم منزل شوي و ملائكه از ديدن روحت شادمان شوند و خداوند بر تو درود فرستد .›› نيز فرمودند : گرسنگي بكشيد و بر بدنهاييتان سخت بگيرد شايد دلهايتان خداوند متعال را ببيند . در حديث معراج خداوند پرسيد : اي احمد ! آيا آثار روزه را مي داني ؟ پاسخ داد : خير . خداوند فرمودند : نتيجه روزه كم خوري و كم گويي است . و آن حكمت را به ارمغان مي آورد و حكمت معرفت را در پي دارد و معرفت يقين را .و وقتي كه بنده اي به يقين رسيد با كي ندارد كه چگونه روزگار را سپري كند . در سختي يا آساني و اين مقام خوشنود هاست . وهركس طبق خوشنودي من رفتار كند ، سه خصلت را به او مي دهم : شكري كه ناداني همراه آن نباشد ، يادي كه فراموشي نداشته باشد و دوستيي كه دوستي من را بر دوستي آفريدگانم ترجيح ندهد . هتگامي كه اورا در دل بندگانم انداخته  و چشم قلب اورا به عظمت جلالم مي گشايم و علم آفريدگانم را از پنهان نمي دارم ، در تاريكي شب و روشنايي روز بااو مناجات مي كنم تاآنجا كه سخن گفتن و همنشيني او با بندگانم قطع شود و كلام خود و فرشتگانم را به گوش او مي رسانم و اسراري راكه از بندگانم پنهان كرده ام براي او آشكار مي كنم … ، عقل اورا غرق درشناخت خود كرده و درك او را بالا مي برم ، مرگ را براو آسان مي كنم تا وارد بهشت شود و وقتي كه ملك الموت او را ملاقات كند ، به او مي گويد : آفرين برتو و خوشا به حالت ! خوشا بحالت !خداوند مشتاق تواست … خداوند مي گويد : اين بهشت من است ، درآن بخرام و خوش باش و در همسايگيم ساكن شو .روح انسان مي گويد :خدايا خود را به من شناساندي و با اين شناخت از جميع آفريدگانت بي نياز شدم . قسم به عزت و جلالت اگر خوشنودي تو در اين است كه قطعه قطعه شده يا هفتاد بار به بدترين شكل كشته شوم خوشنودي توبراي من دوست داشتني تر است … آنگاه خداي متعال مي فرمايد : به عزت و جلالم سوگند ، هيچگاه مانعي بين خود و تو قرار نمي دهم ، تا هر وقت خواسته باشي برمن وارد شوي ، كه با دوستان خود چنين كنم .››

          در اين روايت به فلسفه و فضيلت گرسنگي اشارشده است.براي توضيح بيشتر مي توان به سخنان علماي اخلاق كه برگرفته از روايات مي باشد ، مراجعه نمود . آنان براي گرسنگي فوايد زيادي گفته اند از قبيل :{الف - } صفاي قلب :زيرا سيري باعث ازدياد بخار در مغز شده و مغز حالتي شبيه مستي پيدا مي كند و نمي تواند خوب فكر كنند ،سرعت انتفال او كم شده و قلب كور مي شود .برخلاف گرسنگي كه باعث رقت و صفاي قلب مي شود . و قلب را آماده تفكري كه باعث شناخت مي شود ، مي كند .ونوري آشكار پيدا مي كند . از رسول  اكرم (ص) روايت شده است : ‹‹‌ كسي كه شكم خود را گرسنه نگهدارد انديشه اش تربيت مي شود .››‌ و قبلا نيز ثمرات شتاخت و معرفت راشنيدي .

          {ب-} تواضع و از بين رفتن سرمستي وناسپاس كه منشأ سركشي است ، وقتي نفس خوار شد ، درمقابل پروردگارش خاضع شده واز سركشي دست برمي دارد .

          {ج-} شكستن شدت شهوات و نيروهايي است كه باعث انجام گناهان كبيره شده و سبب هلاكت انسان مي شوند . چون بيشتر گناهان كبيره از شهوت سخن گفتن و شهوت جنسي بوجود مي آيد و كم كردن اين دوشهوت باعث مصون ماندن از خطرها مي شود .

          {د-} آمادگي براي انجام تمام عبادتها از چند جهت است ، كه كمترين آنها كم احتياجي به تخلي و بدست آوردن غذا و كمتر بيمار شدن به بيماريهاي گوناگون است – زيرا معده خانه بيماري و پرهيز سر هر دارويي است . ونيز مانع بوجود آمدن مشكلاتي كه از غذا خوردن بوجود آمده و انسان رامحتاج مال ومقام دنيا مي كند مي گردد ، مال و مقامي كه عده بسياري راهلاك كرده است .

          {ه-} توانايي براي دادن مال ، ميهماني دادن ، هديه دادن ،  احسان و نيكي ، رفتن به حج و زيارت و بالاخره انجام تمام عبادتهاي مالي است .

          انسان نمي تواند اين فايده ها را بروشني درك كند مخصوصا فايده اول را . تفكر در عمل مانند نتيجه است و غير آن مانند مقدمات است چون فكر حركت است وغير فكر مقدمه و آمادگي براي حركت . بهمين جهت درباره تفكر روايت شده است : ‹‹ يك ساعت تفكر بهتر از هفتاد سال عبادت است .››‌

          با اين مقدمات مي توانيم به نتايج بزرگي برسيم كه بعضي از آنها عبارتند از :

          {الف -} مي فهميم كه چرا خداوند براي ميهمانش گرسنگي را انتخاب كرده است .نعمتي بالاتر و بهتر از نعمت شناخت ، نزديكي و ديدار خداوند نيست و گرسنگي از راههاي نزديك رسيدن به آن است . پس مي بيني كه روزه تكليف نيست بلكه خداوند بوسيله آن تورا بزرگ داشته و بخاطر واجب نمودن آن برما منت دارد . و بهمين جهت شكر آن واجب است . و ارزش دعوت خداوند به روزه را در كتابش ، در آيه روزه ، مي فهمي و اگر بداني كه اين خطاب ، دعوت تو به سراي پيوستن به خداست ، از آن لذت برده ، و مي فهمي كه علت واجب كردن آن كم خوردن و ضيعف كردن نيروهاست . بهمين جهت حيف مي آيد كه حتي در شب نيز غذا بخوري . و ممكن است علت هاي ديگر تشريع روزه رانيز درك كني .

          {ب-} وقتي ارزش كاري را كه ازتوخواسته شده ، فهميدي ، براي رسيدن به نتيجه خوب ، درجهت انجام درست واخلاص در آن ، تلاش مي كني .

          {ج-} هنگامي كه هدف از واجب شدن روزه را دانستي ، مي فهمي كه چه چيزي باعث صفا و روشني يا تيرگي آن مي شود ، و معني اين حديث رامي فهمي كه ‹‹‌ روزه فقط خود داري از خوردني و آشاميدني نيست ، وهنگامي كه روزه گرفتي ، گوش ، چشم و زبانت نيز بايد روزه بگيرد .›› حتي دربعضي روايات پوست و مو نيز گفته شده .

          {د-}مي فهمي كه شايسته نيست نيت و هدف روزه ، فقط مجازات نشدن يا بدست آوردن پاداش وبهشت و ناز ونعمت باشد ، گرچه با روزه اين دو نيز بدست مي آيد بلكه سزاوار است هدف و نيت روزه نزديكي انسان به خداوند و همسايگي و خوشنودي او باشد . وحتي از اين حد هم بالاتر آمده و خود اين عمل را بخاطر اين كه انسان را از نزديك شدن به خدا  بداند ، نه وسيله اي براي نزديك شدن به او .

          بعد از درك اين مطالب باكمي تأمل مي تواني بفهمي كه هر كار يا حال ياسختي كه تو را از مقامهاي بلند حضور در درگاه خدا دور سازد ، مخالف مراد مولايت از مشرف نمودن تو به اين دعوت و ميهماني است . و راضي نمي شوي در خانه ميهماني اين پادشاه بزرگ – كه تو را با اين نزديكي و مشرف نمودن نزديك گردانده است و عالم به نهاني هاي تو وآنچه درقلبت مي گذرد ، مي باشد – و در حالي كه به توجه دارد ، از او غافل باشي . وراضي نمي شوي كه از او روي بگرداني در حالي كه به تو روي كرده است . عقل انسان اين را از كارهاي بسيار زشت مي داند كه حتي دوست حاضر نيست با دوستش چنين عملي انجام دهد ، ولي خداوند بخاطر مداواي با بندگان مانند اين غفلتها را حرام نكرده است ، وبر بندگان آسان گرفته و تكليف آنان راكمتر از توانائيشان قرار داده است .

          بندگان خوب ازاين هم بالاتر رفته و باآقاي خود درمورد واجب وحرام آنگونه عمل مي كنند كه شايسته حق آقايي و بندگي است ، و كسي را كه دراين مورد كوتاهي كند ، پست وحقير مي دانند .

          وخلاصه اين كه در روزه خود به سفارشات امام صادق (ع) عمل مي كنند : ‹‹ يكي از آنها اين است كه موقعي كه روزه مي گيري خود را نزيك به آخرت ببين ، وبا خضوع و خشوع و شكستگي و خواري باش ، و مانند بنده اي كه از مولاي خود ترسان است ، بوده ، دلت از عيوب ، وباطنت از حيله ها ومكرها پاك باشد ، وبه خدا از هر چه غير اوست بيزاري جوي و درروزه خود تنها خدا راسرپرست خود بدان و آنگونه كه شايسته است از خداوندي كه برهمه غالب است بترس ، ودر روزهايي كه روزه مي گيري روح و بدنت را به خداي متعال بده ، و قلب خود را براي محبت وياد او وبدنت را براي عمل به دستورات او و چيزهايي كه ازتو خواسته ، فارغ كن .›› حضرت (ع) سفارشات ديگري نيز نموده مثل حفظ اعضاي بدن از كارهايي كه خداوند ممنوع كرده ومخالف خواسته اوست ، بخصوص زبان ، حتي از مجادله و سوگند راست .سپس در آخر روايت فرمود :‹‹‌ اگر به تمام آنچه گفتيم عمل كردي ، به تمام آنچه شايسته روزه داراست ، عمل كرده اي ، و هر اندازه از چيزهايي كه گفتم كم كني ، همان مقدار ف ضيلت وثواب روزه ات كمتر مي شود .››

          اين سفارشها را درمورد وظايف روزه دار ببين ، و درباره اثرات آن تأمل نما . كسي كه خود را نزديك به آخرت ببيند ، قلب اواز دنيا خارج شده وبراي اوچيزي جز تهيه توشه براي آخرت مهم نخواهد بود .همينطور اگر قلب او شكسته و خاضع و خوار باشد ميلي به غير خدا نداشته و مايه دلخوشي اوكسي جز خدا نيست .وكسي كه روح و بدن خود را در راه خدا بدهد و از هر چيزي جز خدا بيزارشود ، روح ، دل ، بدن وتمام وجود او غرق در ياد ، محبت و عبادت خدا شده و روزه او روزه مقربين مي گردد . خداوند بحق دوستانش چنين روزه اي را نصيب ما بفرمايد ، گرچه يك روز در عمرمان باشد .