عامل اسلامي و امنيت روسيه

نوشته: دكتر سرگي ملكوف
رايزني فرهنگي ج .ا.ايران ـ مسكو

نظريه امنيت ملي فدراسيون روسيه اعلام مي كند كه "منافع ملي به وسيله نهادهاي قدرت دولتي و از جمله در مشاركت با سازمان هاي اجتماعي كه براساس قانون اساسي و ساير قوانين كشور فعاليت مي كند، تأمين شود." بنابراين عناصر ساختاري امنيت مانند امنيت شخصيت و جامعه مي توانند در عرصه نفوذ سازمان هاي اسلامي قرار داشته باشند و اين كه امنيت جامعه فقط با تشريك مساعي مي تواند تأمين شود.
     در قانون فدراسيون روسيه درباره امنيت آمده است: "شهروندان، سازمان هاي اجتماعي و سازمان ها و اتحاديه هاي ديگرعوامل امنيت هستند و مطابق با قوانين فدراسيون روسيه از حقوق و وظايف در زمينه تأمين امنيت برخوردارند… دولت حمايت حقوقي و اجتماعي از شهروندان، سازمان هاي اجتماعي و سازمان ها و اتحاديه هاي ديگري كه مطابق با قانون به تأمين امنيت مساعدت مي كنند، را تضمين مي كند."
     سياست دولتي بايد ابراز آزاد اراده همه اعضاي جامعه و از جمله مسلمانان را تأمين كند. به همين دليل بايد از مشاركت سازمان هاي مذهبي اسلامي در تأمين امنيت اجتماعي و شخصي و مبارزه با تروريسم استقبال كرد. البته، حقوق سازمان هاي ديني و مردم متدين بايد در هر حال رعايت شود. از ماده 7 قانون امنيت فدراسيون روسيه مي توان نتيجه گرفت كه مسلمانان روسيه در صورت تضييق حقوق آنها از سوي نهادهاي دولتي (حتي در جريان مبارزه با تروريسم) حق دارند براي احقاق حقوق خود تلاش كنند.
     در نظريه امنيت ملي فدراسيون روسيه به عواملي چون خودخواهي قومي و شووينيسم به عنوان زمينه ساز ناسيوناليسم وافراط سياسي و مذهبي اشاره شده است و بديهي است كه اين امر به سازمان هاي اسلامي كه رسماً به ثبت رسيده و براساس قانون اساسي روسيه فعاليت مي كنند، ربطي ندارد. سازمان هاي اسلامي روسي را اغلب به همكاري با مراكز خارجي اسلامي متهم مي كنند ولي مسلمانان روسيه فقط با سازمان هايي همكاري مي كنند كه در وزارت دادگستري روسيه به ثبت رسيده اند.لذا اتهام خودسرانه سازمان هاي شناخته شده به وهابيت به معني اتهام خود دولت است. به علت فقدان 80 ساله مؤسسات آموزشي اسلامي در كشورمان، اكثريت رهبران مسلمانان و جوانان مسلمان در مؤسسات آموزش اسلامي كشورهاي عربي تحصيل كردند كه در آنجا سنت هاي اسلامي نقش اساسي را ايفا مي كنند. اين امر موجب تشنج در روابط بين نسل هاي مسلمانان و برخورد منفي با برخي كشورهاي عربي شده است.
     رسانه هاي گروهي و برخي سياستمداران روسيه دنياي عرب را به فرستادن شبه نظاميان و مزدوران خود به فضاي شوروي سابق متهم مي كنند. ولي مسأله اين است كه شبه نظامياني كه به چچن مي روند، اغلب نه براي پول بلكه در راه انديشه هاي خود مي جنگند و لذا نمي توان آنها را مزدور خواند. و ما وجود "مزدوران" از مناطق روسيه در اردوگاه هاي آموزشي شبه نظاميان و شركت آنها در عمليات بر عليه نيروهاي فدرال، نتيجه اشتباهات فاحش سياست قومي روسيه است.
     سازمان هاي اسلامي روسيه چطور مي توانند به تقويت امنيت ملي روسيه كمك كنند؟ اولاً، آنها بايد بيشتر با شوراي امنيت و ساير نهادهاي امنيتي روسيه همكاري كنند، ثانياً، روحانيون بايد در داخل كشور آموزش ببينند و فقط براي دانش افزايي به خارج اعزام شوند. دولت بايد به اين كار مساعدت كند و ترتيبات بوروكراتيك مربوطه را تسهيل كند. بايد با دانشگاه هاي خارجي توافق كرد كه فقط براساس توصيه ادارات روحانيت مسلمانان روسيه از روسيه دانشجو بپذيرند. ادبيات اسلامي ترجمه شده قبل از انتشار بايد از سوي ادارات رسمي روحانيت بررسي و ارزيابي شود. در اين صورت جايي براي اتهامات در حق مسلمانان روسيه كه ادبيات اسلامي به افراط و خشونت دعوت مي كند، باقي نخواهد ماند. ثالثاً، روحانيت مسلمان بايد در نيروهاي مسلح جاي خود را پيدا كنند كه اين امر با ورود گسترده دين ارتدوكس به محيط ارتشي و فراواني نظاميان مسلمان در ارتش روسيه ارتباط دارد. گفتني است كه شوراي مفتيات روسيه در اين رابطه برخورد سنجيده اي از خود نشان داده و "برنامه اجتماعي مسلمانان روسيه" را طراحي كرده است.
     علنيت بيشتر در بررسي مسايل امنيت لازم است. متأسفانه، در سال هاي اخير گرايش اتخاذ تصميمات مهم دولتي بدون بررسي عمومي بيش از پيش مشاهده شده است. اين امر امكان اتخاذ تصميمات مؤثر را كاهش   مي دهد كه به همين دليل بايد از كارشناسان غير وابسته از محافل آكادميك و سازمان هاي اجتماعي و از جمله سازمان هاي اسلامي براي بررسي مسايل استفاده كرد. سازمان هاي مسلمان بايد براي روابط حرفه اي با دولت در زمينه امنيت آماده شوند. آنها بايد صلاحيت كافي داشته باشند تا درباره اوضاع فعلي و مشاركت خود در جنبه هاي اخلاقي و مذهبي مسأله قضاوت كنند.
     براي اين فعاليت هيچ موانع حقوقي وجود ندارد. سازمان هاي اسلامي روسيه در عمل به ارگان هاي قدرت دولتي در زمينه تأمين امنيت شخصيت، جامعه و دولت و در مبارزه با تروريسم كمك زيادي مي كنند. دولت روسيه و سازمان هاي مسلمان روسيه در اين راستا متحدان طبيعي هستند. اما برخورد سيستم با اين مسأله لازم است تا از امكانات سازمان هاي مسلمان استفاده بهتري بشود. اين مسأله اراده سياسي دولت است.