|
معرفي
ابعاد نظام
ج .ا.ا
ساختار
نظام سياسي
ايران
قبل از
مشروطيت
،نظام
سياسي كشور
ما نظام
خودكامه
بود.
باانقلاب
مشروطيت
قدرت شاه
محدود شد
ونظام
نمايندگي و
قانوني
برقرار
گرديد ولي
ديري
نپاييد كه
همان شرايط
پيشين در
شكل مشروطه
،خود رانشان
داد؛ تااين
كه
باپيروزي
انقلاب
اسلامي
نظام
جمهوري
اسلامي شكل
گرفت . نظامي
كه پايه
ومبناي آن
را اسلام
ورأي مردم
تشكيل ميدهد
. درنظام
سياسي ما مي
توان دو
گونه نقش
را از يك
ديگر تفكيك
كرد :
1ـ
نقش هايي
كه افراد
درآنها
عمدتا" به
كار هدايت و
جهت دهي
نظام
اجتماعي
مشغول
هستند؛
مانند نقش
رهبري ،
نمايندگي
مجلس ،
رياست
جمهوري ،
اعضاي
شوراي
نگهبان ،
رئيس قوة
قضاييه و
وزرا. دراين
نقشهاافراد
،مشكلات
نظام
اجتماعي را
شناسايي
وبراي آنها
راه حل
پيدا ميكنند
وآن رابه
صورت قانون
،مقررات
،آيين نامه
هاو... درمي
آورند،
روابط
جامعه
راباخارج
تنظيم مي
كنند
وتهديدهاي
خارجي
وداخلي را
شناسايي
وبراي
مقابله
باآنهاتصميم
گيري ميكنندو....
2ـ
نقشهايي
كه عمدتا"
تصميمات و
جهت گيري
ها را اجرا ميكنند
و بازوي
اجرايي نقش
هاي هدايت
كننده
هستند . خرده
نظام اداري
، خرده نظام
نيروهاي
مسلح (ارتش
وسپاه )
،خرده نظام
نيروهاي
انتظامي ،
خرده نظام
قوة قضاييه
و... نمونههايي
از اين نوع
نقش هاي
نظام سياسي
هستند.
اكنون به
شرايط و
صلاحيت هاي
احراز نقش
هاي عمده
در نظام
سياسي و هم
چنين
اختيارات
اين نقشها
ميپردازيم
: نقش
رهبري
در رأس
نظام
جمهوري
اسلامي
،نقش ولايت
فقيه (رهبري
) قرار دارد.نخبگان
منتخب مردم
فردي را
براي احراز
اين مقام
انتخاب مي
كنند. ولي
فقيه بايد
صلاحيتها
وشايستگي
هاي مشخصي
داشته باشد:
ـ صلاحيت
علمي لازم
براي فتوا
دادن در
ابواب
مختلف فقه
ـ عدالت و
تقواي لازم
براي رهبري
امت اسلام
ـ بينش
صحيح سياسي
واجتماعي
ـ تدبير و
شجاعت
،مديريت
وقدرت كافي
براي رهبري
ـ و... و
در مقابل
،وظايف
واختياراتي
دارد؛ هم
چون :
ـ تعيين
سياست هاي
كلي نظام
جمهوري
اسلامي
ـ نظارت
بر حسن
اجراي
سياست هاي
كلي نظام
ـ
فرماندهي
كل نيروهاي
مسلح
ـ تنفيذ
حكم رئيس
جمهور
ـ عزل
رئيس جمهور
ـ اعلان
جنگ وصلح و
بسيج
نيروها
ـ و.... نقش
نمايندگي
در نظام
سياسي ،نقش
ديگر نقش
نمايندگي
است كه در
قالب مجلس
شوراي
اسلامي
تبلور يافته
است .
شرايط و
صلاحيتهاي
نمايندگي
عبارتند از :
ـ
اعتقاد
والتزام
عملي به
اسلام
ونظام
جمهوري
اسلامي
ايران
ـ
سواد خواندن
ونوشتن به
قدر كافي
ـ
تابعيت
كشور جمهوري
اسلامي
ايران
ـ و... برخي
از وظايف و
اختيارات
نمايندگان
و مجلس
عبارت است
از :
ـ
قانون
گذاري
ـ حق
اظهار نظر و
تحقيق در
مورد همهي
مسائل
داخلي
وخارجي
كشور
ـ
دادن رأي
اعتماد به
وزيران
ـ
استيضاح
وزيران
ـ و.... نقش
رياست
جمهوري
نقش ديگر
،نقش رئيس
جمهوري است
كه در رأس
قوة اجرايي
قرار دارد
وبا رأي
مردم
انتخاب ميشود
.صلاحيت هاي
احراز اين
نقش
عبارتند از :
ـ
مدير ومدبر
بودن
ـ
دارا بودن
حسن سابقه
و امانت و
تقوا
ـ
مؤمن
ومعتقد بودن
به مباني
جمهوري
اسلامي
ايران
ومذهب رسمي
كشور
ـ
ايراني
الاصل بودن
ـ و... وظايف
واختيارات
آن عبارت
است از :
ـ
رياست قوة
مجريه
ـ
انتخاب
وزيران و
معرفي آنها
به مجلس
ـ
امضاي
عهدنامه
ها،مقاوله
نامه ها،
موافقت
نامه هاو
قرار دادهاي
دولت با
ساير دولت
ها،
ـ
اعطاي نشانهاي
دولتي
ـ
نظارت
بركار
وزيران
ـ و... وزار
و معاونان
رئيس جمهور
نقش هاي
ديگري
هستند كه در
قوة اجرايي
سياست
گذاري در
امور مختلف
از وظايف
آنهاست . شوراي
نگهبان در
كنار مجلس
كه به كار
قانون
گذراي
مشغول است
،شوراي
نگهبان
قرار دارد كه
قوانين
مصوب مجلس
را از نظر
انطباق آن
با شرع
وقانون
اساسي
بررسي ميكند
. فعاليت
(عمل ) سياسي
باتوجه
به اهميتي
كه نقشهاي
سياسي (سياست
گذار)در نظام
اجتماعي
دارند و اين
كه جهتگيري
نظام
اجتماعي تا
حد زيادي
درگرو تصميمگيري
دراين نقشهاست
،گروههاي
مختلف در
جامعه سعي
دارند براي
حفظ منافع
خويش وپيش
برد مقاصد
وتحقق
عقايد خود به
اين نقش ها
دست يابند.
دراين
مسير ،جهت
دهي به رأي
مردم در
جريان
انتخاب
خبرگان
،نمايندگان
مجلس
وانتخاب
رياست
جمهوري
ابزار اصلي
كار است ؛به
همين جهت
،مجموعهاي
از فعاليت
ها حول
انتخاب
افراد براي
احراز اين
نقش ها شكل
ميگيرد. اين
فعاليتها
نيز براساس
قاعده و نظم
خاصي انجام
مي شود.
مجموعه اين
فعاليت ها
به عنوان
فعاليت
سياسي
شناخته مي
شود.
ـ
افراد وگروههايي
كه براي
كانديداي
مورد نظر خود
تبليغ ميكنند
ـ
افراد وگروههايي
كه براي
آگاهي
جامعه از
اهداف
وبرنامه
هاي سياسي
خود به
انتشار
نشريه
اقدام ميكنند؛
ـ
كانديدايي
كه براي
تشريح
برنامه هاي
خود سخنراني
ميكند
ـ
افرادي كه
به شكل هاي
گوناگون در
مناطق
مختلف كشور
گردهم ميآيند
و«شورا»تشكيل
ميدهند
ـ
فردي كه
نامزد (داوطلب
)انتخاب مي
شود
ـ
افرادي كه
انجمن
ياحزبي
راتشكيل مي
دهند
ـ
فردي كه
درانتخابات
شركت ميكند
ـ مردمي
كه در راهپيمايي
شركت ميكنند
ـ و... به
فعاليت
سياسي
مشغول
هستند
بخشي از
اين فعاليت
ها،فعاليت
تبليغاتي
واطلاع
رساني است
كه از طريق
رسانههاي
گروهي (راديو،تلويزيون
،روزنامه ،
مجله )
پوسترها،پلاكاردها،سخنراني
هاو مجالس
،گفت
وگوهاي
دوستانه
،پرسش
وپاسخ و...
انجام مي
شود.
از آن
جاكه رسانه
هاي گروهي
نيز به كار
سياست
مشغول
هستند ،آنها
را ميتوان
بخشي از
نظام سياسي
دانست . علاوه
بر اين
رسانههابا :
ـ
بررسي عمل
كرد دولت
مردان
ـ
ارزيابي
مشكلات
ـ
طرح مشكلات
وارائه ي
راه حل
ـ
انتقاد
ازكارهاي
دولت مردان
ـ و.... برتصميم
سياست
گذاران اثر
ميگذارند.
همچنين
خطيبي كه
درنماز جمعه
از سياست
هاي دولت
حمايت مي
كند
ـ
آنها را مورد
انتقاد قرار
ميدهد
ـ
نارساييهاي
شهر و استان
خود رابازگو
ميكند فعاليتي
سياسي دارد
و نقش وي
نقشي سياسي
است
؛بنابراين
،ميتوان
نقش خطيب
نماز جمعه
رانيز بخشي
از نظام
سياسي
دانست .
|